Klasa 3 · rozdział 2
Klasy, obiekty i hermetyzacja
W rozdziale 1 klasa była wzorem, a obiekt instancją. Teraz projektujesz co jest daną, a co usługą, chowasz atrybuty i budujesz interfejs publiczny. Definicje klasy i obiektu zostają te same — są w słowniczku.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- wskazać w otoczeniu rzeczy, które da się opisać klasą (atrybuty + zachowania);
- zrobić prostą analizę obiektową: jakie klasy, jakie odpowiedzialności;
- zastosować hermetyzację: atrybuty
private, usługipublic; - zaprojektować interfejs publiczny (gettery, settery, metody-usługi);
- zdefiniować klasę w C++, utworzyć obiekt i wywołać metodę operatorem kropki;
- odróżnić
public,privateiprotected; - podzielić klasę na plik nagłówkowy i plik źródłowy.
1. Obiektowość wokół nas
Świat, który modelujesz, jest pełen egzemplarzy tego samego wzoru. Każdy bankomat jest instancją „bankomatu”: ma stan (gotówka, czy karta w środku) i zachowania (wczytaj PIN, wypłać, oddaj kartę). Nie piszesz osobnego programu na każdy egzemplarz — piszesz klasę, a obiekty różnią się wartościami atrybutów.
| Rzecz | Klasa (wzór) | Atrybuty | Zachowania |
|---|---|---|---|
| Ten zeszyt na ławce | Produkt |
nazwa, cena | czy przeceniony, podaj cenę |
| Twoje konto w banku | Konto |
numer, saldo | wpłata, wypłata, podaj saldo |
| Uczeń w dzienniku | Uczen |
imię, średnia | czy stypendium, dopisz ocenę |
Pytanie pomocnicze: czy to ma stan i zestaw czynności na tym stanie? Jeśli tak — kandydat na klasę. Jeśli liczysz tylko NWD z dwóch liczb i nic nie pamiętasz — zostaw funkcję (to było w rozdziale 1).
2. Analiza obiektowa
Analiza obiektowa to rozpisanie zagadnienia zanim otworzysz Visual Studio: jakie zbiory obiektów, jaka odpowiedzialność każdej klasy, kto kogo woła. Nie mieszaj w jedną klasę całego sklepu, kasjera i magazynu.
Przykład: kasa samoobsługowa w sklepie spożywczym (uproszczenie na lekcję).
| Klasa | Odpowiedzialność (jedno zdanie) | Nie robi |
|---|---|---|
Produkt |
Jeden towar: nazwa, cena, czy na wagę | Nie trzyma całego koszyka |
Pozycja |
Ile sztuk (albo kilogramów) tego produktu | Nie liczy VAT-u całego paragonu |
Koszyk |
Zbiór pozycji, suma do zapłaty | Nie obsługuje PIN-u karty |
Na ocenę wyższą szkicujesz kilka współpracujących klas. Na start roku wystarczy jedna dobrze pocięta klasa — byle odpowiedzialność była jedna.
3. Hermetyzacja
Hermetyzacja znaczy: atrybuty są schowane,
a zmiana stanu idzie przez metody. Klasa ustala zasady
(„saldo nie spadnie poniżej zera”, „cena nie będzie ujemna”).
main tych zasad nie obchodzi bokiem.
class Konto {
double saldo; // atrybut — private (domyślnie w class)
public:
Konto(double s) : saldo(s) {}
bool wyplata(double kwota) {
if (kwota <= 0 || kwota > saldo) return false;
saldo -= kwota;
return true;
}
double getSaldo() const { return saldo; }
};
Z main nie napiszesz k.saldo = -50 — kompilator nie puści.
Wołasz k.wyplata(30) i sprawdzasz, czy się udało.
Konstruktor (już z rozdziału 1) ustawia początkową wartość atrybutu przy tworzeniu instancji.
public: double saldo; i liczeniem w main to program
strukturalny w przebraniu. Atrybut zostaje private, nawet gdy getter jest trywialny.
4. Interfejs publiczny
Interfejs publiczny to zestaw metod, które wolno wołać spoza klasy. Dobry interfejs jest mały, ma jasne nazwy i nie wycieka reprezentacją danych.
- Usługa — coś robi albo odpowiada na pytanie:
wyplata,czyPrzeceniony. - Getter — oddaje wartość atrybutu (albo jej kopię):
getSaldo,getCena. - Setter — ustawia atrybut ze sprawdzeniem:
setCenaodrzuca liczbę ujemną.
void setCena(double c) {
if (c >= 0) cena = c;
}
Nie każdy atrybut potrzebuje settera. Numer konta po utworzeniu obiektu często zostaje stały — wtedy jest tylko getter. Nie publikuj metod „na zapas”.
- Czy z
mainda się zepsuć stan, omijając metodę? - Czy nazwy metod mówią, co obiekt robi, a nie jak trzyma bajty?
- Czy we/wy jest poza klasą?
- Czy umiesz jednym zdaniem powiedzieć odpowiedzialność klasy?
5. Klasa w C++ i pliki
Na start możesz trzymać klasę i main w jednym pliku .cpp
(tak było w rozdziale 1). Gdy klasa rośnie, dzielisz:
- nagłówek
Konto.h— deklaracja klasy (jak wygląda wzór), - źródło
Konto.cpp— definicje metod, main.cpp— tworzenie obiektów i we/wy.
W Visual Studio 2026: PPM na projekcie → Dodaj → Nowy element → plik nagłówkowy / plik .cpp. Oba muszą być w projekcie, nie „obok” na pulpicie.
Konto.h:
#ifndef KONTO_H
#define KONTO_H
class Konto {
double saldo;
public:
Konto(double s);
bool wyplata(double kwota);
double getSaldo() const;
};
#endif
Konto.cpp:
#include "Konto.h"
Konto::Konto(double s) : saldo(s) {}
bool Konto::wyplata(double kwota) {
if (kwota <= 0 || kwota > saldo) return false;
saldo -= kwota;
return true;
}
double Konto::getSaldo() const { return saldo; }
Operator zakresu :: mówi: ta funkcja należy do klasy Konto.
W main.cpp dajesz #include "Konto.h" (cudzysłów — plik własny, nie biblioteka).
Osłona #ifndef / #define / #endif zapobiega podwójnemu wczytaniu nagłówka.
public, private, protected
| Kwalifikator | Kto widzi składową |
|---|---|
private |
Tylko metody tej klasy. Domyślnie w class. Tu trzymasz atrybuty. |
public |
Każdy, kto ma obiekt: main, inne klasy. Tu interfejs. |
protected |
Ta klasa i klasy pochodne (dziedziczenie — kolejny dział). Nie main. |
W struct domyślnie jest public — na tym przedmiocie do modelowania
z hermetyzacją używasz class.
Tworzenie obiektów i dostęp do składowych
int main() {
Konto a(100); // instancja, saldo 100
Konto b(20); // druga instancja, własne saldo
bool ok = a.wyplata(30);
cout << a.getSaldo(); // 70 — kropka: składowa tego obiektu
cout << b.getSaldo(); // 20 — b się nie zmienił
}
Kropka wiąże wywołanie z tą instancją. Dwa obiekty tej samej klasy nie dzielą wartości atrybutów (składniki statyczne przyjdą później).
Wewnątrz metody możesz napisać this->saldo — this to wskaźnik
na obiekt, na którym wołano metodę. Przy zwykłych nazwach pól wystarczy saldo.
wyplata i getSaldo nic nie pytają użytkownika.
Komunikat „za mało środków” zostawiasz w main, na podstawie wartości bool.
To ta sama umowa co przy funkcjach z klasy 2.
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: np. Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-3\rozdzial-02.
Kompilacja w Visual Studio 2026. Nie w folderze podręcznika.
Ćwiczenie 1. Trzy rzeczy z sali łatwe
Wybierz trzy przedmioty albo osoby z otoczenia. Dla każdej zapisz: nazwę klasy, dwa atrybuty, dwa zachowania. Nie pisz jeszcze C++.
Ćwiczenie 2. Instancja według wzoru łatwe
Skopiuj klasę Konto z rozdziału (jeden plik). W main utwórz obiekt
z saldem 80, wypłać 25, wypisz saldo. Spróbuj wypłacić 100 — program ma zostać poprawny
(saldo się nie zmienia). Nie odwołuj się do saldo z main.
Ćwiczenie 3. Getter i setter łatwe
Klasa Produkt: prywatne nazwa, cena, konstruktor,
getCena, setCena (odrzuca cenę ujemną). W main
pokaż, że setCena(-3) nie psuje stanu.
Ćwiczenie 4. Jedna klasa, pełna usługa średnie
Klasa Uczen: imię i średnia prywatne. Metoda dopiszOcene(double)
przelicza średnią (wystarczy średnia z dotychczasowej i nowej — albo liczysz liczbę ocen
jako trzeci atrybut). Metoda czyStypendium() przy progu 4.75.
We/wy tylko w main.
liczbaOcen. Nowa średnia:
(srednia * liczbaOcen + ocena) / (liczbaOcen + 1), potem zwiększ licznik.
Ćwiczenie 5. Interfejs na kartce średnie
Dla klasy Termostat (temperatura zadana, czy grzeje) wypisz:
co jest private, jakie metody publiczne, których setterów nie dasz
i dlaczego. Potem zaimplementuj minimum w C++.
Ćwiczenie 6. Nagłówek i .cpp średnie
Rozdziel Konto (albo Produkt) na .h, .cpp
i main.cpp. W Visual Studio dodaj pliki do projektu. Program ma się kompilować
i robić to samo co wersja jednplikowa.
Ćwiczenie 7. Analiza systemu trudne
Zagadnienie: wypożyczalnia rowerów albo dziennik (uczeń, przedmiot).
Na kartce: 2–3 klasy, odpowiedzialność, atrybuty, interfejs publiczny każdej,
kto kogo woła. Zaimplementuj przynajmniej dwie klasy tak, żeby main
utworzył obiekty i wywołał usługi — bez we/wy w metodach.
Ćwiczenie 8. Ocena interfejsu trudne
Kolega oddał klasę z publicznymi polami i metodą wypisz() w środku
(same cout). W 5–8 zdaniach: co psuje hermetyzację i minimalność interfejsu,
jak byś to poprawił (nazwy metod, co schować). Opcjonalnie przepisz klasę.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy klas, hermetyzacji i interfejsu — bez dziedziczenia i bez rozbudowanych konstruktorów.
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Charakteryzuje klasę, obiekt, metodę i pole (atrybut). Z pomocą tworzy obiekt i odwołuje się do publicznej składowej. Definiuje pola i prostą metodę według wzoru. |
| 3 | Stosuje jedną klasę w zadaniu. Tworzy obiekty, wywołuje metody, stosuje private i public. Dzieli proste zagadnienie na klasę (np. Prostokat, Uczen, Konto). |
| 4 | Projektuje interfejs publiczny (gettery/settery, usługi). Określa widoczność pól i metod. Implementuje funkcjonalność klasy; odwołuje się do składowych przez obiekt. |
| 5 | Przeprowadza prostą analizę obiektową (zbiory obiektów, odpowiedzialności). Uzasadnia, co jest daną, a co usługą. Dzieli zagadnienie na kilka współpracujących klas. |
| 6 | Wskazuje klasy reprezentujące zbiory obiektów w zagadnieniu. Ocenia jakość interfejsu (spójność, minimalność, nazwy). |