Klasa 2 · rozdział 2

Visual Studio i pierwsze programy w C++

Algorytm z rozdziału 1 zamieniasz na kod. Na sali piszesz i uruchamiasz w Visual Studio 2026 — aplikacja konsolowa C++. Pojęcia (IDE, kompilator, zmienna) są też w słowniczku.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • utworzyć projekt konsolowy w Visual Studio 2026, skompilować i uruchomić program;
  • odróżnić kompilator od interpretera oraz błąd kompilacji od błędu wykonania;
  • zapisać program z #include, main i cout;
  • deklarować zmienne i stałe, dobrać typ (int, double, char, bool, string);
  • stosować operatory arytmetyczne, przypisanie, inkrementację i porównania;
  • wczytać dane cin i wykonać prostą konwersję typu;
  • zatrzymać program w debuggerze i obejrzeć wartość zmiennej.

1. Visual Studio i inne środowiska

IDE łączy edytor, budowanie projektu, uruchamianie i debugger. Na lekcjach i w ćwiczeniach obowiązuje Visual Studio 2026 (nie mylić z Visual Studio Code).

Nowy projekt na sali

  1. Uruchom Visual Studio 2026.
  2. Utwórz nowy projekt → szablon Aplikacja konsolowa (C++).
  3. Podaj nazwę i folder (np. Dokumenty\cwiczenia-po) — poza podręcznikiem.
  4. W eksploratorze rozwiązania otwórz plik źródłowy (często nazwa.cpp).
  5. Uruchom bez debugowania: Ctrl+F5 (okno konsoli zostaje, aż naciśniesz klawisz).
  6. Błędy składni szukaj w oknie Lista błędów / Dane wyjściowe.
Inne IDE W planie pojawiają się też Code::Blocks, Eclipse, NetBeans. Zasada jest ta sama: projekt konsolowy → plik .cpp → kompilacja → okno tekstowe. Na sprawdzianie i w poleceniach ćwiczeń opisujesz Visual Studio. Porównanie środowisk zostaw na koniec rozdziału, gdy już umiesz zbudować ten sam program.
Visual Studio 2026 Code::Blocks (wzmianka)
Na sali Domyślne Spotykane w domu / innych pracowniach
Projekt Aplikacja konsolowa C++ Console application
Start Zielona strzałka albo Ctrl+F5 Build and run

2. Kompilator, interpreter, łańcuch budowy

C++ jest językiem kompilowanym. Kompilator tłumaczy kod źródłowy na plik wykonywalny (u nas .exe). Interpreter czytałby kod linia po linii, bez osobnego exe — tak działa np. skrypt w przeglądarce, nie Twój program z tej lekcji.

Obsługuje dyrektywy, m.in. #include — wstawia nagłówki zanim kompilator zobaczy plik.

Sprawdza składnię i tłumaczy Twój plik na kod obiektowy. Tu wychodzą literówki i brak średnika.

Łączy Twój kod z bibliotekami (np. to, co stoi za cout) w jeden program.

System startuje .exe. Błąd na tym etapie to błąd wykonania (np. dzielenie przez zero), nie komunikat o średniku.

Błąd kompilacji

Program w ogóle nie powstaje. Lista błędów pokazuje plik i numer linii. Przykład: brak ;, literówka w cout.

Błąd wykonania

Program się zbudował, ale w czasie działania robi coś złego albo się wywraca. Składnia była poprawna — pomyłka jest w logice albo w danych.

Biblioteka to gotowy zestaw funkcji i typów. Dyrektywa #include <iostream> dołącza nagłówek biblioteki we/wy. Nawiasy ostrokątne — biblioteka systemu; cudzysłów "Konto.h" — plik własny (to wróci przy klasach).

3. Pierwszy program

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    cout << "Witaj w C++" << endl;
    return 0;
}
  • #include <iostream> — preprocesor wstawia deklaracje cin / cout.
  • using namespace std; — na start roku skracasz zapis (bez std::).
  • main — punkt startu. Zwrócenie 0 oznacza: program skończył się poprawnie.
  • << — wyślij do strumienia wyjścia. endl — nowa linia (i opróżnienie bufora).
Częsty pierwszy błąd Każda instrukcja w C++ kończy się średnikiem. Brak } albo int main zapisanego jako int Main to błąd kompilacji — wielkość liter ma znaczenie.

4. Zmienne, stałe, typy

Zmienna to nazwane miejsce na wartość. Najpierw ją deklarujesz (typ + nazwa), zwykle od razu inicjujesz (nadajesz wartość startową).

int wiek = 16;
double temperatura = 36.6;
char ocena = 'B';
bool pada = false;
string imie = "Ania";   // #include <string>
const int MAX = 100;    // stała — nie zmienisz MAX później
Typ Co trzyma Przykład
int Liczba całkowita 42, -3
double Liczba z ułamkiem (precyzyjniejsza niż float) 3.14
char Jeden znak — apostrofy 'A'
bool Prawda / fałsz true, false
string Tekst — cudzysłowy; osobny nagłówek "Witaj"
Stała const przy typie: wartość ustawiasz przy deklaracji i nie nadpisujesz. W algorytmie pisałeś czasem wielkimi literami — tu też tak bywa (MAX, VAT).

Operacje na string (długość, sklejanie) wystarczą na poziomie imie.size() i imie + "!". Wyszukiwanie znaku i porównywanie zdań — w następnym rozdziale, razem z decyzjami.

5. Operatory i konwersja

Grupa Zapisy Uwaga
Arytmetyka + - * / % % tylko dla całkowitych. 5 / 2 to 2, nie 2.5.
Przypisanie = += -= *= x = x + 1 to to samo co x += 1.
Inkrementacja ++ -- i++ zwiększa o 1. Na razie używaj w osobnej linii.
Porównanie == != < > <= >= Wynik to bool. = to przypisanie, nie porównanie.

Kolejność działań jest jak w matematyce: najpierw * / %, potem + -. W razie wątpliwości — nawiasy. (a + b) / 2.0 liczy średnią jako double, jeśli choć jeden składnik jest rzeczywisty.

Konwersja typu

  • Niejawna — kompilator sam: double x = 3; (trójka staje się 3.0).
  • Jawna — Ty decydujesz: (int)3.9 daje 3 (ucięcie, nie zaokrąglenie).
int a = 5, b = 2;
cout << a / b;                 // 2
cout << (double)a / b;         // 2.5
cout << (int)(9 / 2.0);       // 4
Zanim oddasz program
  1. Projekt w Visual Studio, nie luźny plik poza solution.
  2. Kompilacja bez błędów, konsola otwarta przez Ctrl+F5.
  3. Zmienne zainicjowane; typy pasują do danych.
  4. Sprawdziłeś dzielenie całkowite — czy na pewno chciałeś uciąć ułamek?

6. cin, cout i debugger

cout pisze do konsoli, cin czyta z klawiatury (do białego znaku — jedno słowo albo liczba). Łańcuch z spacją wczytasz później przez getline.

int a, b;
cout << "Podaj dwie liczby: ";
cin >> a >> b;
cout << "Suma: " << (a + b) << endl;

To jest sekwencja z rozdziału 1: czytaj → licz → pisz. Instrukcja if i pętle są w następnym rozdziale — tu program idzie od góry do dołu.

Debugger

  1. Kliknij na lewym marginesie linii z cin albo sumą — czerwona kropka (punkt przerwania, F9).
  2. Uruchom z debuggerem (F5, nie Ctrl+F5).
  3. Gdy program stanie, najedź na zmienną albo otwórz okno Lokalne.
  4. F10 — krok (linia po linii). F5 — dalej, do następnego przerwania albo końca.

Debugger służy do błędu logicznego: program się kompiluje, ale wynik jest zły. Literówkę w cout poprawiasz z komunikatu kompilatora, nie z F5.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: np. Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-02. Każde ćwiczenie — osobny projekt albo osobny plik w jednym solution, jak wskaże nauczyciel.

Ćwiczenie 1. Projekt wstaje łatwe

Utwórz aplikację konsolową w Visual Studio 2026. Wstaw program „Witaj w C++”. Uruchom Ctrl+F5. W notatce zapisz, gdzie leży folder projektu.

Ćwiczenie 2. Suma według wzoru łatwe

Wczytaj dwie liczby całkowite, wypisz sumę. Zainicjuj zmienne albo od razu wczytaj do nich. Sprawdź dla 4 i 9 (wynik 13).

Ćwiczenie 3. Typy i stała łatwe

Zadeklaruj: int, double, char, bool, string oraz const double PI = 3.14. Wypisz wszystkie. Spróbuj przypisać nową wartość do PI — zapisz, co zrobił kompilator, potem cofnij zmianę.

Ćwiczenie 4. Dzielenie i konwersja średnie

Wczytaj dwie liczby całkowite. Wypisz: iloraz całkowity, resztę z dzielenia oraz iloraz rzeczywisty (żeby 5 i 2 dały też 2.5). Nie używaj jeszcze if.

Reszta: a % b. Iloraz rzeczywisty: (double)a / b albo a / (double)b. Samo (double)(a / b) najpierw ucina, potem zamienia — to zły porządek.

Ćwiczenie 5. Wyrażenie i ++ średnie

Dla int x = 4, y = 3; wypisz wartość (x + y) * 2, potem wykonaj x++ i wypisz x. W komentarzu jednym zdaniem: czym różni się = od == (porównanie możesz wypisać jako bool).

Ćwiczenie 6. Błąd kompilacji vs wykonania średnie

(1) Świadomie usuń średnik, skompiluj, zapisz numer linii z listy błędów, popraw. (2) Zostaw poprawną składnię i zapisz w notatce przykład błędu wykonania (np. dzielenie przez zero po wczytaniu b = 0) — nie musisz go zostawiać w oddawanej wersji.

Ćwiczenie 7. Debugger trudne

Program wczytuje a, b i liczy srednia jako double. Ustaw punkt przerwania na linii ze średnią. F5, podaj 3 i 8, odczytaj w oknie lokalnych wartości a, b, srednia (powinno być 5.5, nie 5). Jeśli widzisz 5 — popraw konwersję. Zrzut nie jest wymagany; w notatce opisz, co zobaczyłeś.

Ćwiczenie 8. Łańcuch budowy i IDE trudne

Własnymi słowami (akapit): preprocesor → kompilacja → linkowanie → start. Drugi akapit: kiedy sięgasz po komunikat kompilatora, a kiedy po debugger. Trzeci: jedna różnica Visual Studio vs Code::Blocks (albo inne IDE), którą dałoby się obronić przy aplikacji konsolowej — nie „lepsze, bo ładniejsze”.

Sprawdź się

1. Co robi kompilator C++ na tych zajęciach?
2. Brak średnika na końcu cout to zwykle:
3. Ile wynosi 5 / 2 w C++ przy obu operandach int?
4. Do czego służy #include <iostream>?
5. Kiedy włączasz debugger (F5, punkt przerwania)?

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy środowiska, pierwszego programu, zmiennych, operatorów i we/wy — bez instrukcji if i pętli.

Ocena Uczeń
2 Z pomocą uruchamia Visual Studio, otwiera projekt, kompiluje i uruchamia program. Rozróżnia kompilator i interpreter. Zapisuje main, #include i cout. Deklaruje int / double, dodaje, stosuje cin i cout według wzoru.
3 Samodzielnie tworzy projekt konsolowy, zapisuje, kompiluje i uruchamia. Odróżnia błąd kompilacji od błędu wykonania. Stosuje int, double, char, bool, string, inicjuje zmienne, rozróżnia stałą. Wykonuje działania arytmetyczne i porównania.
4 Charakteryzuje kompilator, interpreter i debugger. Korzysta z IDE (projekt, budowanie, okno błędów). Wyjaśnia bibliotekę i #include. Stosuje przypisanie, inkrementację, kolejność działań oraz konwersję niejawną i jawną.
5 Używa debuggera (przerwanie, krok, podgląd zmiennej). Opisuje etapy budowy programu. Z komunikatu kompilatora poprawia typowy błąd składni. Świadomie dobiera typ i nawiasy w wyrażeniu.
6 Porównuje Visual Studio z innym IDE przy aplikacji konsolowej. Omawia łańcuch: preprocesor — kompilacja — linkowanie — start. Dobiera narzędzie (kompilator, debugger, dokumentacja) do problemu.

Lista „już umiem”