Klasa 2 · rozdział 3

Ciągi i instrukcje warunkowe

Po sekwencji z rozdziału 2 program zaczyna decydować i obrabiać tekst. Pętle są w następnym rozdziale. Pracujesz w Visual Studio 2026, we/wy nadal w main.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • mierzyć, sklejać, porównywać i szukać znaku w string;
  • zapisac if, else, else if i zagnieżdżony warunek;
  • użyć switch przy wyborze z kilku stałych;
  • budować złożone warunki z &&, ||, !;
  • dobierać if albo switch do zadania.

1. Ciągi string

Dotąd liczby i pojedynczy char. Tekst — imię, komunikat, hasło — trzymasz w string (nagłówek <string>). Literał: cudzysłów "Ala", nie apostrof (apostrof to jeden znak: 'A'). Znaki numerujesz od zera: w "kot" pozycja 0 to 'k', 2 to 't'.

cin >> s czyta do spacji. Dla „Anna Nowak” w s zostanie tylko Anna. Całą linię bierze getline(cin, s). Jeśli wcześniej wczytałeś liczbę przez cin >>, w buforze zostaje Enter — przed getline daj cin.ignore(), inaczej wczytasz pustą linię.

#include <iostream>
#include <string>
using namespace std;

int main() {
    string a = "Ala", b = "kota";
    cout << a.size() << endl;          // 3
    cout << a + " ma " + b << endl;    // Ala ma kota
    cout << a[0] << endl;             // A
    if (a == "Ala") cout << "to Ala\n";
    size_t p = a.find('l');
    if (p != string::npos) cout << "l na pozycji " << p;
}

size() (albo length()) — liczba znaków. Operator + skleja dwa napisy albo napis i literał. Porównanie == / < jest leksykograficzne (jak w słowniku): "Ala" < "Ola" jest prawdą, bo A przed O.

find zwraca pozycję pierwszego trafienia albo string::npos, gdy znaku nie ma. Nie porównuj wyniku z -1 „na oko” — sprawdzaj != npos.

Przejście ołówkiem Dla a = "kajak": size to 5, a[2] to 'j', find('a') to 1 (pierwsze a, nie ostatnie).
Nie wychodź poza napis a[3] przy długości 3 to już błąd (dozwolone indeksy 0, 1, 2). Kompilator tego nie zatrzyma — dostaniesz śmieć albo wywrotkę.

2. Instrukcja if

Na schemacie był romb: pytanie tak/nie. W C++ warunek to wyrażenie typu bool (albo coś, co się do prawdy/fałszu sprowadza). Jeśli warunek jest prawdziwy, wykonuje się blok po if. Opcjonalny else — droga „nie”.

int t;
cin >> t;
if (t < 0) {
    cout << "mróz";
} else {
    cout << "zero albo powyżej";
}

Dla t = -3 zobaczysz „mróz”, dla 0 i 5 — drugą gałąź. Zero nie jest mniejsze od zera, więc nie wpada do pierwszej.

Drugi typowy wzór: parzystość. Reszta z dzielenia n % 2 jest 0 albo 1.

if (n % 2 == 0)
    cout << "parzysta";
else
    cout << "nieparzysta";
Nawiasy i pojedyncze = Warunek zawsze w nawiasie okrągłym: if (t < 0), nigdy if t < 0. Klamry stawiaj nawet przy jednej instrukcji — łatwiej dodać drugą linię i nie wpaść w pułapkę. if (x = 0) to przypisanie (x staje się 0, warunek jest fałszywy). Porównanie: ==.

3. Zagnieżdżenia i else-if

Gdy progów jest kilka (ocena ze punktów), nie piszesz wielu luźnych if pod rząd — wtedy 95 punktów spełniłoby i „≥ 90”, i „≥ 75”. Łańcuch else if sprawdza od góry i kończy na pierwszej prawdzie.

int ocena;
if (pkt >= 90) ocena = 6;
else if (pkt >= 75) ocena = 5;
else if (pkt >= 50) ocena = 3;
else ocena = 2;

Śledzenie: pkt = 80 — pierwsze kłamstwo (nie ≥ 90), drugie prawda → ocena 5, dalsze gałęzie się nie liczą. Brzeg 50 wpada w trójkę, 49 — w dwójkę. Zawsze sprawdzaj progi.

Zagnieżdżenie to inny wzór: drugie pytanie ma sens tylko po pierwszym „tak”. Przykład logowania: najpierw długość hasła, dopiero potem porównanie ze stałą. Gdy spłaszczysz to do jednego &&, stracisz osobny komunikat „za krótkie”.

if (haslo.size() < 4) {
    cout << "za krótkie";
} else {
    if (haslo == "tajne") cout << "ok";
    else cout << "złe";
}

4. switch

Gdy pytasz „która z tych stałych?”, a nie „w jakim przedziale?”, czytelniejszy bywa switch. Działa na int i char (nie na string i nie na „od–do”).

int dzien;
cin >> dzien;
switch (dzien) {
case 1:
    cout << "poniedziałek";
    break;
case 6:
case 7:
    cout << "weekend";
    break;
default:
    cout << "inny dzień";
}

case 6 bez break „spada” do 7 — oba dni to weekend. To jedyny świadomy brak break. Bez break po poniedziałku program wypisałby też weekend. default łapie resztę (0, 8, −1).

Kalkulator znakiem Operator jako char op: case '+': suma, case '/': iloraz — ale tylko gdy b != 0 (to już zwykły if w środku case). Przedział temperatur zostaw w if.

5. Operatory logiczne

Zapis Znaczenie
&& i — obie strony prawdziwe
|| lub — choć jedna prawdziwa
! nie — zaprzeczenie
bool dorosly = wiek >= 18;
if (dorosly && !pada)
    cout << "można iść";
if (ocena == 1 || ocena == 2)
    cout << "poprawka";

&& wiąże mocniej niż ||, więc mieszankę zawsze bierz w nawiasy — jak rok przestępny: (y % 4 == 0 && y % 100 != 0) || (y % 400 == 0). Dla 2000: druga część prawdziwa → tak. Dla 1900: dzieli się przez 4 i przez 100, nie przez 400 → nie. Dla 2024: pierwsza część prawdziwa → tak.

Skrót logiczny: gdy lewa strona && jest fałszem, prawej się nie liczy (nie wolno wtedy dzielić przez zero „w ciemno” po prawej, jeśli lewa tego nie pilnuje).

Zmienna bool Nie musisz pisać if (dorosly == true). Samo if (dorosly) wystarczy. Zaprzeczenie: if (!dorosly).

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-03. Visual Studio 2026.

Ćwiczenie 1. Długość i sklejanie łatwe

Wczytaj imię i nazwisko (dwa cin). Wypisz imię + " " + nazwisko oraz łączną liczbę znaków bez spacji.

Ćwiczenie 2. Parzystość łatwe

Wczytaj int n. Jeśli n % 2 == 0, wypisz „parzysta”, w przeciwnym razie „nieparzysta”.

Ćwiczenie 3. Ocena z progów łatwe

Punkty 0–100, else if: 90→6, 75→5, 50→3, inaczej 2. Sprawdź brzegi 50 i 89.

Ćwiczenie 4. Menu switch średnie

Wczytaj znak 'a', 'b' albo inny. switch: a — „dodawanie”, b — „odejmowanie”, default — „nieznana opcja”. Pamiętaj o break.

Ćwiczenie 5. Znajdź znak średnie

Wczytaj słowo i znak. Jeśli find nie jest npos, wypisz pozycję (od 0), inaczej „brak”.

Ćwiczenie 6. Warunek złożony średnie

Rok jest przestępny, gdy dzieli się przez 4 i nie przez 100, albo dzieli się przez 400. Wczytaj rok, wypisz tak/nie. Nawiasy obowiązkowe w wyrażeniu.

(y % 4 == 0 && y % 100 != 0) || (y % 400 == 0)

Ćwiczenie 7. Zagnieżdżony if trudne

Login: najpierw sprawdź, czy hasło ma co najmniej 4 znaki; dopiero gdy tak — czy jest równe stałej tajne. Trzy komunikaty: za krótkie / złe / ok. Nie spłaszczaj wszystkiego do jednego &&.

Ćwiczenie 8. if czy switch trudne

Dwa akapity: kiedy wziąłbyś switch, a kiedy łańcuch else if. Potem jeden program: kalkulator a op b z op jako char (+ − * /) — bez pętli, z ochroną dzielenia przez 0.

Sprawdź się

1. Co zwraca s.find('x'), gdy znaku nie ma?
2. Który zapis porównuje z zerem?
3. Po case bez break program:
4. A && B jest prawdziwe, gdy:
5. Przedział 0 ≤ x ≤ 10 zapiszesz raczej:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy ciągów i decyzji — bez pętli.

Ocena Uczeń
2 Z pomocą zapisuje if. Wypisuje string i zna size według wzoru.
3 Stosuje if-else, skleja i mierzy string. Program działa dla poprawnych danych.
4 Stosuje else if, zagnieżdżony if, switch z break, operatory && || !.
5 Dobiera if albo switch. Szuka znaku w napisie, porównuje teksty, buduje złożony warunek z nawiasami.
6 Projektuje czytelne gałęzie (komunikaty, przypadki brzegowe, ochrona dzielenia przez 0) i uzasadnia wybór konstrukcji.

Lista „już umiem”