Klasa 2 · rozdział 3
Ciągi i instrukcje warunkowe
Po sekwencji z rozdziału 2 program zaczyna
decydować i obrabiać tekst. Pętle są w następnym rozdziale.
Pracujesz w Visual Studio 2026, we/wy nadal w main.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- mierzyć, sklejać, porównywać i szukać znaku w
string; - zapisac
if,else,else ifi zagnieżdżony warunek; - użyć
switchprzy wyborze z kilku stałych; - budować złożone warunki z
&&,||,!; - dobierać
ifalboswitchdo zadania.
1. Ciągi string
Dotąd liczby i pojedynczy char. Tekst — imię, komunikat, hasło — trzymasz w
string (nagłówek <string>). Literał: cudzysłów
"Ala", nie apostrof (apostrof to jeden znak: 'A').
Znaki numerujesz od zera: w "kot" pozycja 0 to 'k', 2 to 't'.
cin >> s czyta do spacji. Dla „Anna Nowak” w s zostanie tylko
Anna. Całą linię bierze getline(cin, s). Jeśli wcześniej wczytałeś liczbę
przez cin >>, w buforze zostaje Enter — przed getline daj
cin.ignore(), inaczej wczytasz pustą linię.
#include <iostream>
#include <string>
using namespace std;
int main() {
string a = "Ala", b = "kota";
cout << a.size() << endl; // 3
cout << a + " ma " + b << endl; // Ala ma kota
cout << a[0] << endl; // A
if (a == "Ala") cout << "to Ala\n";
size_t p = a.find('l');
if (p != string::npos) cout << "l na pozycji " << p;
}
size() (albo length()) — liczba znaków. Operator + skleja
dwa napisy albo napis i literał. Porównanie == / < jest leksykograficzne
(jak w słowniku): "Ala" < "Ola" jest prawdą, bo A przed O.
find zwraca pozycję pierwszego trafienia albo string::npos, gdy znaku nie ma.
Nie porównuj wyniku z -1 „na oko” — sprawdzaj != npos.
a = "kajak": size to 5, a[2] to 'j',
find('a') to 1 (pierwsze a, nie ostatnie).
a[3] przy długości 3 to już błąd (dozwolone indeksy 0, 1, 2).
Kompilator tego nie zatrzyma — dostaniesz śmieć albo wywrotkę.
2. Instrukcja if
Na schemacie był romb: pytanie tak/nie. W C++ warunek to wyrażenie typu bool
(albo coś, co się do prawdy/fałszu sprowadza). Jeśli warunek jest prawdziwy, wykonuje się
blok po if. Opcjonalny else — droga „nie”.
int t;
cin >> t;
if (t < 0) {
cout << "mróz";
} else {
cout << "zero albo powyżej";
}
Dla t = -3 zobaczysz „mróz”, dla 0 i 5 — drugą gałąź.
Zero nie jest mniejsze od zera, więc nie wpada do pierwszej.
Drugi typowy wzór: parzystość. Reszta z dzielenia n % 2 jest 0 albo 1.
if (n % 2 == 0)
cout << "parzysta";
else
cout << "nieparzysta";
if (t < 0), nigdy if t < 0.
Klamry stawiaj nawet przy jednej instrukcji — łatwiej dodać drugą linię i nie wpaść w pułapkę.
if (x = 0) to przypisanie (x staje się 0, warunek jest fałszywy).
Porównanie: ==.
3. Zagnieżdżenia i else-if
Gdy progów jest kilka (ocena ze punktów), nie piszesz wielu luźnych if pod rząd —
wtedy 95 punktów spełniłoby i „≥ 90”, i „≥ 75”. Łańcuch else if sprawdza od góry
i kończy na pierwszej prawdzie.
int ocena;
if (pkt >= 90) ocena = 6;
else if (pkt >= 75) ocena = 5;
else if (pkt >= 50) ocena = 3;
else ocena = 2;
Śledzenie: pkt = 80 — pierwsze kłamstwo (nie ≥ 90), drugie prawda → ocena 5,
dalsze gałęzie się nie liczą. Brzeg 50 wpada w trójkę, 49 — w dwójkę. Zawsze sprawdzaj progi.
Zagnieżdżenie to inny wzór: drugie pytanie ma sens tylko po pierwszym „tak”.
Przykład logowania: najpierw długość hasła, dopiero potem porównanie ze stałą.
Gdy spłaszczysz to do jednego &&, stracisz osobny komunikat „za krótkie”.
if (haslo.size() < 4) {
cout << "za krótkie";
} else {
if (haslo == "tajne") cout << "ok";
else cout << "złe";
}
4. switch
Gdy pytasz „która z tych stałych?”, a nie „w jakim przedziale?”, czytelniejszy bywa
switch. Działa na int i char (nie na string
i nie na „od–do”).
int dzien;
cin >> dzien;
switch (dzien) {
case 1:
cout << "poniedziałek";
break;
case 6:
case 7:
cout << "weekend";
break;
default:
cout << "inny dzień";
}
case 6 bez break „spada” do 7 — oba dni to weekend. To jedyny
świadomy brak break. Bez break po poniedziałku program wypisałby
też weekend. default łapie resztę (0, 8, −1).
char op: case '+': suma, case '/':
iloraz — ale tylko gdy b != 0 (to już zwykły if w środku case).
Przedział temperatur zostaw w if.
5. Operatory logiczne
| Zapis | Znaczenie |
|---|---|
&& |
i — obie strony prawdziwe |
|| |
lub — choć jedna prawdziwa |
! |
nie — zaprzeczenie |
bool dorosly = wiek >= 18;
if (dorosly && !pada)
cout << "można iść";
if (ocena == 1 || ocena == 2)
cout << "poprawka";
&& wiąże mocniej niż ||, więc mieszankę zawsze bierz w nawiasy —
jak rok przestępny:
(y % 4 == 0 && y % 100 != 0) || (y % 400 == 0).
Dla 2000: druga część prawdziwa → tak. Dla 1900: dzieli się przez 4 i przez 100, nie przez 400 → nie.
Dla 2024: pierwsza część prawdziwa → tak.
Skrót logiczny: gdy lewa strona && jest fałszem, prawej się nie liczy
(nie wolno wtedy dzielić przez zero „w ciemno” po prawej, jeśli lewa tego nie pilnuje).
if (dorosly == true). Samo if (dorosly) wystarczy.
Zaprzeczenie: if (!dorosly).
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-03. Visual Studio 2026.
Ćwiczenie 1. Długość i sklejanie łatwe
Wczytaj imię i nazwisko (dwa cin). Wypisz imię + " " + nazwisko oraz łączną liczbę znaków bez spacji.
Ćwiczenie 2. Parzystość łatwe
Wczytaj int n. Jeśli n % 2 == 0, wypisz „parzysta”, w przeciwnym razie „nieparzysta”.
Ćwiczenie 3. Ocena z progów łatwe
Punkty 0–100, else if: 90→6, 75→5, 50→3, inaczej 2. Sprawdź brzegi 50 i 89.
Ćwiczenie 4. Menu switch średnie
Wczytaj znak 'a', 'b' albo inny. switch: a — „dodawanie”, b — „odejmowanie”, default — „nieznana opcja”. Pamiętaj o break.
Ćwiczenie 5. Znajdź znak średnie
Wczytaj słowo i znak. Jeśli find nie jest npos, wypisz pozycję (od 0), inaczej „brak”.
Ćwiczenie 6. Warunek złożony średnie
Rok jest przestępny, gdy dzieli się przez 4 i nie przez 100, albo dzieli się przez 400. Wczytaj rok, wypisz tak/nie. Nawiasy obowiązkowe w wyrażeniu.
(y % 4 == 0 && y % 100 != 0) || (y % 400 == 0)Ćwiczenie 7. Zagnieżdżony if trudne
Login: najpierw sprawdź, czy hasło ma co najmniej 4 znaki; dopiero gdy tak — czy jest równe stałej tajne. Trzy komunikaty: za krótkie / złe / ok. Nie spłaszczaj wszystkiego do jednego &&.
Ćwiczenie 8. if czy switch trudne
Dwa akapity: kiedy wziąłbyś switch, a kiedy łańcuch else if. Potem jeden program: kalkulator a op b z op jako char (+ − * /) — bez pętli, z ochroną dzielenia przez 0.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy ciągów i decyzji — bez pętli.
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Z pomocą zapisuje if. Wypisuje string i zna size według wzoru. |
| 3 | Stosuje if-else, skleja i mierzy string. Program działa dla poprawnych danych. |
| 4 | Stosuje else if, zagnieżdżony if, switch z break, operatory && || !. |
| 5 | Dobiera if albo switch. Szuka znaku w napisie, porównuje teksty, buduje złożony warunek z nawiasami. |
| 6 | Projektuje czytelne gałęzie (komunikaty, przypadki brzegowe, ochrona dzielenia przez 0) i uzasadnia wybór konstrukcji. |