Klasa 2 · rozdział 4

Pętle i liczby losowe

Iteracja ze schematu blokowego: warunek, ciało, zmiana sterująca. Bez zmiany — pętla nieskończona. Visual Studio 2026, we/wy w main.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • zapisac while, for i do-while i dobrać je do zadania;
  • użyć break i continue świadomie;
  • zliczać, sumować, szukać min/max, zagnieżdżać pętle (prostokąt znaków);
  • generować liczby z srand / rand w zadanym zakresie;
  • powtarzać wczytanie aż do poprawnej danej.

1. while

Pętla ze schematu: romb (warunek) na górze, ciało, potem zmiana i powrót. while sprawdza warunek zanim wejdzie do ciała. Gdy od razu fałsz — zero obrotów (np. n = 0 i „wypisz 1…n”).

int n, i = 1;
cin >> n;
while (i <= n) {
    cout << i << " ";
    i++;                 // zmiana sterująca — bez niej pętla się nie skończy
}

Dla n = 3: obrót i=1 (wypisz 1, i→2), i=2, i=3, potem i=4 i warunek kłamie → stop. Wynik: 1 2 3.

Drugi wzór: „dodawaj, aż wczytasz zero” — nie znasz z góry liczby obrotów, więc while, nie for.

int x, suma = 0;
cin >> x;
while (x != 0) {
    suma += x;
    cin >> x;
}
cout << suma;
Skończoność Jeśli zapomnisz i++ albo nowego cin, warunek zostaje prawdziwy na zawsze. To ten sam błąd, który na schemacie nazywaliśmy pętlą bez zmiany sterującej.

2. for

Gdy zakres jest znany („od 1 do n”, „n liczb z klawiatury”), cały sterownik mieści się w nagłówku: inicjacja, warunek, zmiana.

int n;
cin >> n;
int suma = 0;
for (int i = 1; i <= n; i++) {
    suma += i;
    cout << i << " ";
}
cout << endl << suma;

Kolejność: raz i = 1, potem warunek, ciało, i++, znów warunek… Dla n = 4 na ekranie: 1 2 3 4 i pod spodem 10 (1+2+3+4). Zmienna i zadeklarowana w for kończy życie wraz z pętlą (nie użyjesz jej pod spodem — i dobrze).

for

Wiesz, ile razy: tabliczka, n ocen, prostokąt w×k znaków.

while

Nie wiesz z góry: „aż zero”, „aż dodatnia”, „aż hasło się zgadza”.

Da się jednym zapisać drugi. Czytelność się liczy, nie spryt.

3. do-while, break, continue

do-while najpierw ciało, potem warunek. Zawsze przynajmniej jeden obrót. Naturalne przy walidacji: i tak musisz raz zapytać, potem ewentualnie powtórzyć.

int x;
do {
    cout << "Podaj liczbę dodatnią: ";
    cin >> x;
} while (x <= 0);
cout << "OK: " << x;

Dla ciągu −2, 0, 5 pętla kręci się trzy razy; na ekranie zostaje 5. Średnik po while (…) jest obowiązkowy — to nie blok while z klamrami.

break natychmiast wychodzi z najbliższej pętli (albo ze switch). Szukanie: znalazłeś element — nie musisz dociągać do końca. continue kończy tylko ten obrót: w for i tak wykona się i++.

for (int i = 1; i <= 6; i++) {
    if (i % 2 == 0) continue;   // pomiń parzyste
    cout << i << " ";            // 1 3 5
}
Nie nadużywaj break w środku długiego ciała utrudnia śledzenie. Często czyściej doprecyzować warunek pętli.

4. Typowe algorytmy i zagnieżdżanie

Te same pomysły co na schemacie: akumulator (suma), licznik, prowizoryczne minimum. Najpierw wczytaj n, potem pętla n razy.

int n, x, suma = 0, ileParz = 0, minv;
cin >> n;
for (int i = 0; i < n; i++) {
    cin >> x;
    suma += x;
    if (i == 0 || x < minv) minv = x;
    if (x % 2 == 0) ileParz++;
}
cout << suma << " " << minv << " " << ileParz;

Dane n = 4 i liczby 4, 9, 1, 7: suma 21, min 1, parzystych 1. Minimum bierz z pierwszej wartości (i == 0), nie z zera „na sztywno” — wszystkie liczby mogą być ujemne.

Zagnieżdżenie: zewnętrzna pętla to wiersze, wewnętrzna — kolumny. Po wierszu: endl.

int h = 2, szer = 4;
for (int w = 0; w < h; w++) {
    for (int k = 0; k < szer; k++) cout << '#';
    cout << endl;
}

Wynik: dwa wiersze po cztery kratki. Przy tabliczce mnożenia wewnętrzne j biegnie przy stałym i — każdy wiersz to jedna „lewa” liczba.

for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 3; j++)
        cout << i * j << "\t";
    cout << endl;
}

Pierwszy wiersz: 1 2 3. Drugi: 2 4 6. Trzeci: 3 6 9. \t to tabulacja, żeby kolumny się wyrównały. Zagnieżdżenie nie jest sztuczką — bez wewnętrznej pętli nie złożysz wiersza.

5. Liczby losowe

Generator z biblioteki <cstdlib>. rand() zwraca nieujemną całkowitą. Żeby dostać 1…6 (kostka): reszta z dzielenia przez 6 daje 0…5, potem + 1.

#include <cstdlib>
#include <ctime>
int main() {
    srand((unsigned)time(0));   // raz, na starcie
    int szostki = 0;
    for (int i = 0; i < 100; i++) {
        int k = rand() % 6 + 1;
        if (k == 6) szostki++;
    }
    cout << szostki;
}

srand(time(0)) miesza ziarno zegarem. Bez tego za każdym uruchomieniem ten sam ciąg. W pętli srand nie wołaj — ziarno i tak zmieni się co najwyżej raz na sekundę i „losowość” się zepsuje.

Sto rzutów uczciwą kostką: szóstek zwykle około 15–20, nie dokładnie 16 i nie zero. Jeśli zawsze 16 — sprawdź, czy nie liczyłeś i zamiast k.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-04.

Ćwiczenie 1. Licznik for łatwe

Wypisz liczby od 1 do n (wczytaj n).

Ćwiczenie 2. Suma while łatwe

Dodawaj wczytywane liczby, aż pojawi się 0. Zera nie wliczaj. Wypisz sumę.

Ćwiczenie 3. Dodatnia dana łatwe

do-while: wczytuj, aż x > 0, potem wypisz x.

Ćwiczenie 4. Min i zliczanie średnie

Wczytaj n, potem n liczb. Wypisz minimum i ile było parzystych.

Ćwiczenie 5. Prostokąt średnie

Wczytaj w i k. Wypisz prostokąt z # (zagnieżdżone for).

Ćwiczenie 6. continue średnie

Dla i od 1 do 20 wypisz tylko niepodzielne przez 3 — użyj continue.

Ćwiczenie 7. Kości trudne

Rzuć kostką (1–6) sto razy. Wypisz, ile razy wypadła szóstka. srand raz.

Ćwiczenie 8. Dobór pętli trudne

NWD odejmowaniem (z rozdziału 1) w pętli. Komentarz: dlaczego while, nie for. Przetestuj 48 i 18.

Sprawdź się

1. Która pętla zawsze wykona ciało choć raz?
2. Co robi continue w for?
3. rand() % 6 + 1 daje:
4. srand wołasz:
5. Pętla nieskończona powstaje, gdy:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy pętli i liczb losowych.

Ocena Uczeń
2 Z pomocą zapisuje for o znanym zakresie.
3 Stosuje while i for. Programy działają dla poprawnych danych.
4 Stosuje do-while, break, continue, zagnieżdżone pętle, rand w prostym zakresie.
5 Dobiera rodzaj pętli. Implementuje sumę, zliczanie, min/max, walidację powtarzaną.
6 Porównuje for i while, robi prostą symulację z rand i ocenia wyniki.

Lista „już umiem”