Klasa 2 · rozdział 4
Pętle i liczby losowe
Iteracja ze schematu blokowego: warunek, ciało, zmiana sterująca.
Bez zmiany — pętla nieskończona. Visual Studio 2026, we/wy w main.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- zapisac
while,forido-whilei dobrać je do zadania; - użyć
breakicontinueświadomie; - zliczać, sumować, szukać min/max, zagnieżdżać pętle (prostokąt znaków);
- generować liczby z
srand/randw zadanym zakresie; - powtarzać wczytanie aż do poprawnej danej.
1. while
Pętla ze schematu: romb (warunek) na górze, ciało, potem zmiana i powrót.
while sprawdza warunek zanim wejdzie do ciała. Gdy od razu fałsz —
zero obrotów (np. n = 0 i „wypisz 1…n”).
int n, i = 1;
cin >> n;
while (i <= n) {
cout << i << " ";
i++; // zmiana sterująca — bez niej pętla się nie skończy
}
Dla n = 3: obrót i=1 (wypisz 1, i→2), i=2, i=3, potem i=4 i warunek kłamie → stop.
Wynik: 1 2 3.
Drugi wzór: „dodawaj, aż wczytasz zero” — nie znasz z góry liczby obrotów, więc while,
nie for.
int x, suma = 0;
cin >> x;
while (x != 0) {
suma += x;
cin >> x;
}
cout << suma;
i++ albo nowego cin, warunek zostaje prawdziwy na zawsze.
To ten sam błąd, który na schemacie nazywaliśmy pętlą bez zmiany sterującej.
2. for
Gdy zakres jest znany („od 1 do n”, „n liczb z klawiatury”), cały sterownik mieści się w nagłówku: inicjacja, warunek, zmiana.
int n;
cin >> n;
int suma = 0;
for (int i = 1; i <= n; i++) {
suma += i;
cout << i << " ";
}
cout << endl << suma;
Kolejność: raz i = 1, potem warunek, ciało, i++, znów warunek…
Dla n = 4 na ekranie: 1 2 3 4 i pod spodem 10 (1+2+3+4).
Zmienna i zadeklarowana w for kończy życie wraz z pętlą
(nie użyjesz jej pod spodem — i dobrze).
for
Wiesz, ile razy: tabliczka, n ocen, prostokąt w×k znaków.
while
Nie wiesz z góry: „aż zero”, „aż dodatnia”, „aż hasło się zgadza”.
Da się jednym zapisać drugi. Czytelność się liczy, nie spryt.
3. do-while, break, continue
do-while najpierw ciało, potem warunek. Zawsze przynajmniej jeden obrót.
Naturalne przy walidacji: i tak musisz raz zapytać, potem ewentualnie powtórzyć.
int x;
do {
cout << "Podaj liczbę dodatnią: ";
cin >> x;
} while (x <= 0);
cout << "OK: " << x;
Dla ciągu −2, 0, 5 pętla kręci się trzy razy; na ekranie zostaje 5.
Średnik po while (…) jest obowiązkowy — to nie blok while z klamrami.
break natychmiast wychodzi z najbliższej pętli (albo ze switch).
Szukanie: znalazłeś element — nie musisz dociągać do końca.
continue kończy tylko ten obrót: w for i tak wykona się i++.
for (int i = 1; i <= 6; i++) {
if (i % 2 == 0) continue; // pomiń parzyste
cout << i << " "; // 1 3 5
}
break w środku długiego ciała utrudnia śledzenie. Często czyściej doprecyzować warunek pętli.
4. Typowe algorytmy i zagnieżdżanie
Te same pomysły co na schemacie: akumulator (suma), licznik, prowizoryczne minimum.
Najpierw wczytaj n, potem pętla n razy.
int n, x, suma = 0, ileParz = 0, minv;
cin >> n;
for (int i = 0; i < n; i++) {
cin >> x;
suma += x;
if (i == 0 || x < minv) minv = x;
if (x % 2 == 0) ileParz++;
}
cout << suma << " " << minv << " " << ileParz;
Dane n = 4 i liczby 4, 9, 1, 7: suma 21, min 1, parzystych 1.
Minimum bierz z pierwszej wartości (i == 0), nie z zera „na sztywno” —
wszystkie liczby mogą być ujemne.
Zagnieżdżenie: zewnętrzna pętla to wiersze, wewnętrzna — kolumny. Po wierszu: endl.
int h = 2, szer = 4;
for (int w = 0; w < h; w++) {
for (int k = 0; k < szer; k++) cout << '#';
cout << endl;
}
Wynik: dwa wiersze po cztery kratki. Przy tabliczce mnożenia wewnętrzne j
biegnie przy stałym i — każdy wiersz to jedna „lewa” liczba.
for (int i = 1; i <= 3; i++) {
for (int j = 1; j <= 3; j++)
cout << i * j << "\t";
cout << endl;
}
Pierwszy wiersz: 1 2 3. Drugi: 2 4 6. Trzeci: 3 6 9.
\t to tabulacja, żeby kolumny się wyrównały.
Zagnieżdżenie nie jest sztuczką — bez wewnętrznej pętli nie złożysz wiersza.
5. Liczby losowe
Generator z biblioteki <cstdlib>. rand() zwraca nieujemną
całkowitą. Żeby dostać 1…6 (kostka): reszta z dzielenia przez 6 daje 0…5, potem + 1.
#include <cstdlib>
#include <ctime>
int main() {
srand((unsigned)time(0)); // raz, na starcie
int szostki = 0;
for (int i = 0; i < 100; i++) {
int k = rand() % 6 + 1;
if (k == 6) szostki++;
}
cout << szostki;
}
srand(time(0)) miesza ziarno zegarem. Bez tego za każdym uruchomieniem
ten sam ciąg. W pętli srand nie wołaj — ziarno i tak zmieni się co najwyżej raz na sekundę
i „losowość” się zepsuje.
Sto rzutów uczciwą kostką: szóstek zwykle około 15–20, nie dokładnie 16 i nie zero.
Jeśli zawsze 16 — sprawdź, czy nie liczyłeś i zamiast k.
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-04.
Ćwiczenie 1. Licznik for łatwe
Wypisz liczby od 1 do n (wczytaj n).
Ćwiczenie 2. Suma while łatwe
Dodawaj wczytywane liczby, aż pojawi się 0. Zera nie wliczaj. Wypisz sumę.
Ćwiczenie 3. Dodatnia dana łatwe
do-while: wczytuj, aż x > 0, potem wypisz x.
Ćwiczenie 4. Min i zliczanie średnie
Wczytaj n, potem n liczb. Wypisz minimum i ile było parzystych.
Ćwiczenie 5. Prostokąt średnie
Wczytaj w i k. Wypisz prostokąt z # (zagnieżdżone for).
Ćwiczenie 6. continue średnie
Dla i od 1 do 20 wypisz tylko niepodzielne przez 3 — użyj continue.
Ćwiczenie 7. Kości trudne
Rzuć kostką (1–6) sto razy. Wypisz, ile razy wypadła szóstka. srand raz.
Ćwiczenie 8. Dobór pętli trudne
NWD odejmowaniem (z rozdziału 1) w pętli. Komentarz: dlaczego while, nie for. Przetestuj 48 i 18.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy pętli i liczb losowych.
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Z pomocą zapisuje for o znanym zakresie. |
| 3 | Stosuje while i for. Programy działają dla poprawnych danych. |
| 4 | Stosuje do-while, break, continue, zagnieżdżone pętle, rand w prostym zakresie. |
| 5 | Dobiera rodzaj pętli. Implementuje sumę, zliczanie, min/max, walidację powtarzaną. |
| 6 | Porównuje for i while, robi prostą symulację z rand i ocenia wyniki. |