Klasa 2 · rozdział 5
Funkcje
Dzielisz program na nazwane kawałki: argumenty wlatują, wynik wylatuje.
cin / cout zostają w main — funkcja liczy.
Visual Studio 2026.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- zadeklarować prototyp i zdefiniować funkcję z parametrami i
return; - napisać funkcję
voidi odróżnić zmienną lokalną od globalnej; - przekazać parametr przez wartość albo przez referencję i uzasadnić wybór;
- zapisac prostą rekurencję z warunkiem stopu (silnia, NWD, Fibonacci);
- umieścić obliczenie w funkcji bez we/wy.
1. Po co funkcje
Ten sam wzór trzy razy w main (pole trzech prostokątów) to sygnał: wydziel liczenie.
Funkcja ma nazwę, dane wejściowe (parametry) i wynik. main staje się reżyserem:
wczytaj, wołaj, wypisz — jak na zadaniu praktycznym.
Biblioteka już tak działa. sqrt(9.0) z <cmath> zwraca 3,
pow(2.0, 3.0) — 8. Nie otwierasz źródła sqrt; wołasz po nazwie.
Własne funkcje piszesz tak samo.
#include <cmath>
double x;
cin >> x;
cout << sqrt(x) << " " << pow(x, 3);
2. Deklaracja, definicja, return
Prototyp (deklaracja) — zapowiedź. Definicja — ciało.
Układ: prototypy, main, definicje — albo wszystko przed main.
double poleProstokata(double a, double b);
int main() {
double x, y;
cin >> x >> y;
cout << poleProstokata(x, y);
}
double poleProstokata(double a, double b) {
return a * b;
}
Wejście 3 4: main wczytuje, woła poleProstokata(3, 4),
funkcja liczy 12 i oddaje wynik — cout jest tylko w main.
Parametry a, b to kopie; x i y w main się nie zmieniają.
Przekazanie przez wartość: funkcja dostaje kopię.
W środku możesz robić z a co chcesz — x w main zostaje.
void powiekszKopie(int a) { a++; }
int x = 5;
powiekszKopie(x);
// x nadal 5
main musi już znać nazwę i typy — stąd prototyp na górze
albo cała definicja przed main.
3. void, lokalne i globalne
void znaczy: nic nie wraca przez return (albo pusty return;).
Na sali wolisz jednak zwracać string / int i wypisywać w main.
void zostaw, gdy funkcja zmienia argument przez referencję i nie ma jednego wyniku.
void ustawZero(int &x) {
x = 0;
}
int n = 7;
ustawZero(n);
// n == 0 — nie ma czego zwracać, skutek jest w argumencie
Zmienna lokalna żyje w bloku funkcji i znika po return.
Globalna (poza funkcjami) widać wszędzie — kusi przy liczniku, zwykle da się bez niej.
int g = 0; // globalna — widać ją wszędzie; unikaj
int plusJeden(int n) {
int lokalna = n + 1; // znika po return
return lokalna;
}
Dwie funkcje mogą mieć własne int i — to nie ta sama zmienna.
Globalna przy liczniku rekurencji zwykle da się zastąpić parametrem albo wynikiem.
4. Referencje
int &r = x to drugie imię tej samej szufladki, nie kopia.
Parametr int &a oznacza: funkcja pracuje na oryginale z main.
void swapRef(int &a, int &b) {
int t = a;
a = b;
b = t;
}
int p = 3, q = 8;
swapRef(p, q);
// p == 8, q == 3
Dwa wyniki (suma i iloczyn) nie zmieszczą się w jednym return —
wtedy dwie referencje albo para później. Na razie referencje wystarczą.
void sumaIloczyn(int a, int b, int &s, int &il) {
s = a + b;
il = a * b;
}
cin / cout.
main wczytuje, woła, wypisuje. Testuj dwa zestawy danych.
5. Rekurencja
Z rozdziału 1: zadanie woła siebie na mniejszej danej, aż przypadek oczywisty. W C++ to funkcja, która wywołuje siebie. Bez warunku stopu stos się przepełni (program „wisi” i spada).
int silnia(int n) {
if (n == 0 || n == 1) return 1; // stop
return n * silnia(n - 1);
}
silnia(4) = 4 × silnia(3) = 4×3×2×1 = 24. Głębokość: cztery wywołania na stosie,
potem zwiniecie się z powrotem.
int nwd(int a, int b) {
if (b == 0) return a;
return nwd(b, a % b);
}
NWD(48, 18) → (18, 12) → (12, 6) → (6, 0) → 6. Iteracyjna pętla robi to samo bez stosu; rekurencja tu jest krótsza. Fibonacci rekurencyjnie dla dużego n liczy to samo wielokrotnie — wtedy pętla jest rozsądniejsza. Porównuj na małych n (≤ 20).
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-05.
Ćwiczenie 1. Biblioteka łatwe
Wczytaj x. Wypisz sqrt(x) i pow(x, 3) z cmath.
Ćwiczenie 2. Pole według wzoru łatwe
Funkcja poleProstokata jak w rozdziale. We/wy w main.
Ćwiczenie 3. void powitanie łatwe
void witaj(string imie) wypisuje tekst — tu świadomy wyjątek (ćwiczenie void). Potem przerób: funkcja zwraca string, main robi cout.
Ćwiczenie 4. Dwie wartości średnie
Funkcja dostaje a, b i przez referencje oddaje sumę i iloczyn. Bez we/wy w funkcji.
Ćwiczenie 5. Prototypy średnie
Trzy funkcje: min2, max2, srednia2. Prototypy nad main, ciała pod spodem. Test na 3 i 8.
Ćwiczenie 6. Wartość czy referencja średnie
Pokaż programem: inkrementacja parametru-kopii nie zmienia zmiennej w main; inkrementacja referencji — zmienia. Komentarz: kiedy która.
Ćwiczenie 7. Silnia i NWD trudne
Rekurencyjna silnia i rekurencyjny NWD. Wskaż warunek stopu w komentarzu. Test: 5! = 120, NWD(48,18)=6. We/wy tylko w main.
Ćwiczenie 8. Iteracja vs rekurencja trudne
Fibonacci: wersja pętlą i rekurencją (n ≤ 20). Porównaj czytelność i (intuicyjnie) liczbę wywołań. Nie używaj globalnej do licznika, chyba że uzasadnisz.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy funkcji (bez tablic).
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Wie, po co są funkcje. Woła funkcję biblioteczną i prostą własną według wzoru. Z pomocą odróżnia prototyp od definicji. |
| 3 | Definiuje funkcje z parametrami przez wartość i z return, także void. Rozróżnia lokalne i globalne. We/wy w main. |
| 4 | Stosuje referencje, prototypy, spójny układ pliku. Dzieli zadanie na funkcje. Liczy w funkcji bez cin/cout. |
| 5 | Rekurencja (silnia, Fibonacci, NWD) ze stopem. Dobiera wartość albo referencję. Unika zbędnych globalnych. Testuje kilka zestawów danych. |
| 6 | Projektuje zestaw funkcji i zależności. Porównuje iterację z rekurencją. Dokumentuje nagłówkiem (parametr, wynik, założenia). |