Klasa 2 · rozdział 6

Tablice i wektory

Dziesięć ocen w dziesięciu zmiennych o1…o10 to męczarnia. Tablica trzyma wiele wartości jednego typu pod jedną nazwą, a pętla przechodzi po nich po kolei. vector robi to samo, ale sam rośnie. Visual Studio 2026.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • zadeklarować tablicę, wypełnić ją i odwołać się do elementu przez indeks (od 0);
  • policzyć sumę, średnią, minimum, maksimum, zliczyć elementy i wyszukać wartość;
  • przekazać tablicę do funkcji razem z jej rozmiarem;
  • obsłużyć tablicę dwuwymiarową: wypełnić, wypisać, policzyć sumę wiersza i kolumny;
  • użyć vector, push_back, size() i pętli zakresowej;
  • posortować dane bąbelkowo i wyjaśnić różnicę między tablicą a vector.

1. Tablica i indeks

Wyobraź sobie szafkę z ponumerowanymi szufladkami. Szafka ma jedną nazwę, a szufladki numery. Tak wygląda tablica: wszystkie elementy mają ten sam typ, a do konkretnego dostajesz się przez indeks w nawiasach kwadratowych.

const int N = 5;          // rozmiar jako stała
int oceny[N];                // 5 szufladek: oceny[0] ... oceny[4]
int dni[3] = { 31, 28, 31 };  // od razu z wartościami
int zera[10] = {};          // wszystkie elementy = 0

oceny[0] = 5;                // pierwszy element
oceny[N - 1] = 3;            // ostatni element
Indeksy zaczynają się od 0 Tablica o rozmiarze 5 ma indeksy 0, 1, 2, 3, 4. Elementu oceny[5] nie ma. Rozmiar tablicy zwykłej musi być znany przy kompilacji — dlatego const int N.

Wczytanie i wypisanie robisz pętlą for — licznik pętli jest jednocześnie indeksem:

for (int i = 0; i < N; i++) {
    cout << "Ocena " << i + 1 << ": ";
    cin >> oceny[i];
}
for (int i = 0; i < N; i++) {
    cout << oceny[i] << " ";
}
Wyjście poza tablicę C++ nie sprawdza indeksu. oceny[5] albo oceny[-1] skompiluje się, ale program zapisze lub odczyta cudzą pamięć: dostaniesz „śmieci” albo błąd w czasie działania. Warunek w pętli to i < N, nie i <= N.

2. Typowe algorytmy tablicowe

Prawie każde zadanie z tablicą to jeden z kilku schematów. Naucz się ich jak tabliczki mnożenia — na egzaminie składasz z nich rozwiązanie.

Suma i średnia

int suma = 0;
for (int i = 0; i < N; i++) {
    suma += oceny[i];
}
double srednia = (double)suma / N;   // rzutowanie, żeby nie było dzielenia całkowitego

Minimum i maksimum

Na start bierzesz pierwszy element, a nie 0 — tablica może mieć same liczby ujemne.

int mini = oceny[0];
int maks = oceny[0];
for (int i = 1; i < N; i++) {
    if (oceny[i] < mini) mini = oceny[i];
    if (oceny[i] > maks) maks = oceny[i];
}

Zliczanie elementów spełniających warunek

int ilePiatek = 0;
for (int i = 0; i < N; i++) {
    if (oceny[i] == 5) ilePiatek++;
}

Wyszukiwanie liniowe

Idziesz od początku, aż trafisz. Wynik to indeks albo -1, gdy wartości nie ma.

int szukana = 4;
int gdzie = -1;
for (int i = 0; i < N; i++) {
    if (oceny[i] == szukana) {
        gdzie = i;
        break;              // pierwsze wystąpienie wystarczy
    }
}

Odwracanie kolejności

Zamieniasz pierwszy z ostatnim, drugi z przedostatnim… i kończysz w połowie.

for (int i = 0; i < N / 2; i++) {
    int t = oceny[i];
    oceny[i] = oceny[N - 1 - i];
    oceny[N - 1 - i] = t;
}
Sprawdź na kartce Dla tablicy {2, 7, 1, 9} rozpisz w tabelce wartości i, mini i maks po każdym obrocie pętli. Potem uruchom program z debuggerem (F10) i porównaj.

3. Tablica a funkcja

Algorytm z punktu 2 zamykasz w funkcji — tak jak w rozdziale 5. Funkcja nie wie, ile elementów ma tablica, więc rozmiar zawsze przekazujesz jako drugi parametr.

int suma(const int t[], int n) {
    int s = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        s += t[i];
    }
    return s;
}

int znajdz(const int t[], int n, int szukana) {
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        if (t[i] == szukana) return i;
    }
    return -1;
}

int main() {
    int liczby[6] = { 4, 8, 15, 16, 23, 42 };
    cout << suma(liczby, 6) << endl;        // 108
    cout << znajdz(liczby, 6, 15) << endl;  // 2
}
Tablica nie jest kopiowana Zwykła zmienna trafia do funkcji jako kopia. Tablica — nie: funkcja pracuje na oryginale (dokładniej: dostaje adres pierwszego elementu — wrócimy do tego w rozdziale 7). Dlatego funkcja wyzeruj(int t[], int n) naprawdę zmieni tablicę w main. Słowo const przed parametrem mówi: „ta funkcja tylko czyta” — kompilator zgłosi błąd, jeśli przez pomyłkę spróbujesz coś zmienić.
Układ jak na zadaniu praktycznym Funkcja dostaje tablicę i rozmiar, zwraca wynik. Zero cin i cout w środku. main przygotowuje dane, woła funkcję i wypisuje wynik.

4. Tablice dwuwymiarowe

Dziennik ocen to tabela: wiersze to uczniowie, kolumny to przedmioty. W C++ zapisujesz to jako tablicę dwuwymiarową — pierwszy indeks to wiersz, drugi to kolumna.

const int W = 3;   // wiersze
const int K = 4;   // kolumny
int m[W][K] = {
    { 1, 2, 3, 4 },
    { 5, 6, 7, 8 },
    { 9, 10, 11, 12 }
};
cout << m[1][2];   // wiersz 1, kolumna 2 → 7

Do obsługi całej tablicy potrzebujesz dwóch pętli — zewnętrzna po wierszach, wewnętrzna po kolumnach:

// wypisanie macierzy
for (int w = 0; w < W; w++) {
    for (int k = 0; k < K; k++) {
        cout << m[w][k] << "\t";   // tabulator wyrównuje kolumny
    }
    cout << endl;                     // koniec wiersza
}

// suma wiersza nr 1: kolumna się zmienia, wiersz stoi
int sumaWiersza = 0;
for (int k = 0; k < K; k++) sumaWiersza += m[1][k];   // 26

// suma kolumny nr 0: wiersz się zmienia, kolumna stoi
int sumaKolumny = 0;
for (int w = 0; w < W; w++) sumaKolumny += m[w][0];   // 15

Do funkcji przekazujesz tablicę 2D, podając liczbę kolumn w nagłówku (liczbę wierszy jako parametr):

int sumaWszystkich(const int t[][K], int wiersze) {
    int s = 0;
    for (int w = 0; w < wiersze; w++)
        for (int k = 0; k < K; k++)
            s += t[w][k];
    return s;
}

5. vector i pętla zakresowa

Tablica ma rozmiar ustalony na zawsze. A jeśli nie wiesz, ile liczb poda użytkownik? Wtedy sięgasz po vector z biblioteki standardowej — „tablicę, która rośnie”.

#include <vector>

vector<int> v;                    // pusty wektor liczb całkowitych
vector<double> ceny(5, 0.0);     // 5 elementów, każdy 0.0
vector<string> imiona = { "Ala", "Ola" };

v.push_back(10);    // dopisz na koniec
v.push_back(20);
cout << v.size();    // 2 — liczba elementów
cout << v[0];        // 10 — indeksy jak w tablicy
v.pop_back();        // usuń ostatni

Wczytywanie „aż do zera” — tablicą byłoby trudne, wektorem jest proste:

vector<int> liczby;
int x;
cin >> x;
while (x != 0) {
    liczby.push_back(x);
    cin >> x;
}

Pętla zakresowa (range-based for)

Gdy chcesz przejść po wszystkich elementach i nie potrzebujesz indeksu, piszesz krócej: „dla każdego elementu e z liczby”.

for (int e : liczby) {        // e to kopia elementu — tylko czytasz
    cout << e << " ";
}
for (int &e : liczby) {       // & — referencja, zmieniasz oryginał
    e = e * 2;
}
Wektor w funkcji Wektor, inaczej niż tablica, jest kopiowany przy przekazaniu przez wartość. Żeby nie kopiować i nie zmieniać — const vector<int> &v. Żeby zmieniać oryginał — vector<int> &v. Rozmiaru nie przekazujesz: jest w v.size().
int ileParzystych(const vector<int> &v) {
    int ile = 0;
    for (int e : v) {
        if (e % 2 == 0) ile++;
    }
    return ile;
}
Ostrzeżenie o typie size_t v.size() zwraca liczbę bez znaku. Gdy piszesz for (int i = 0; i < v.size(); i++), Visual Studio może pokazać ostrzeżenie o porównaniu liczby ze znakiem i bez znaku. Program działa, ale żeby było czysto, zapisz rozmiar raz: int n = (int)v.size(); i porównuj z n.

Wektor dwuwymiarowy

Wektor wektorów to tabela, której rozmiar możesz ustalić w czasie działania programu:

int w, k;
cin >> w >> k;
vector<vector<int>> t(w, vector<int>(k, 0));   // w wierszy po k zer
t[0][1] = 7;

6. Sortowanie i porównanie tablicy z wektorem

Sortowanie bąbelkowe: porównujesz sąsiadów i zamieniasz, gdy stoją w złej kolejności. Po pierwszym przejściu największy element „wypływa” na koniec jak bąbelek. Kolejne przejście może być o jeden krótsze.

void sortujBabelkowo(vector<int> &v) {
    int n = (int)v.size();
    for (int i = 0; i < n - 1; i++) {
        for (int j = 0; j < n - 1 - i; j++) {
            if (v[j] > v[j + 1]) {
                int t = v[j];
                v[j] = v[j + 1];
                v[j + 1] = t;
            }
        }
    }
}

Przebieg dla {5, 1, 4, 2}: po 1. przejściu {1, 4, 2, 5}, po 2. {1, 2, 4, 5}, 3. przejście niczego już nie zmienia.

Biblioteka ma gotowe sortowanie: #include <algorithm> i sort(v.begin(), v.end());. Używaj go świadomie — na egzaminie bywa polecenie „zaimplementuj sortowanie”, a wtedy trzeba napisać własne.

Tablica int t[N]

Rozmiar stały, znany przy kompilacji. Do funkcji przekazujesz też rozmiar. Nie jest kopiowana przy przekazaniu. Prosta i szybka, ale nie urośnie.

vector<int> v

Rozmiar zmienia się w trakcie (push_back, pop_back). Zna swój rozmiar (size()). Przy przekazaniu przez wartość — kopia, więc zwykle używasz referencji.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-06.

Ćwiczenie 1. Temperatury tygodnia łatwe

Tablica 7 liczb double. Wczytaj temperatury z klawiatury i wypisz je w jednym wierszu, oddzielone spacjami.

Ćwiczenie 2. Statystyka łatwe

Dla tablicy z ćwiczenia 1 policz średnią, najniższą i najwyższą temperaturę. Test: dla wartości 1…7 średnia to 4.

Ćwiczenie 3. Funkcje tablicowe średnie

Napisz funkcje suma, ileWiekszychNiz(t, n, prog) i znajdz(t, n, x). Bez we/wy w funkcjach. Sprawdź znajdz dla wartości, której nie ma.

Brak wartości oznacz wynikiem -1 — żaden poprawny indeks nie jest ujemny.

Ćwiczenie 4. Lustro średnie

Funkcja void odwroc(int t[], int n) odwraca tablicę w miejscu. Sprawdź dla rozmiaru parzystego i nieparzystego.

Ćwiczenie 5. Tabliczka mnożenia średnie

Tablica int t[10][10], element [w][k] = (w+1)·(k+1). Wypisz ją z tabulatorami. Policz sumę wiersza 4 i kolumny 9.

Ćwiczenie 6. Aż do zera średnie

Wczytuj liczby do vector, aż użytkownik poda 0. Pętlą zakresową wypisz liczby dodatnie, potem ujemne. Na koniec podaj liczbę elementów.

Ćwiczenie 7. Bąbelki trudne

Zaimplementuj sortowanie bąbelkowe dla vector<int>. Dodaj licznik zamian i wypisz go w main. Porównaj wynik z sort z <algorithm>.

Ćwiczenie 8. Sala kinowa trudne

Wektor 2D w × k (podaje użytkownik) z wartościami 0 = wolne, 1 = zajęte. Rezerwuj miejsca (wiersz, kolumna), nie pozwól zająć zajętego, wypisz salę i liczbę wolnych miejsc. W komentarzu: dlaczego tu wektor, a nie tablica?

Sprawdź się

1. Tablica int t[8] ma indeksy:
2. Szukając minimum, wartość startową najlepiej ustawić na:
3. Dlaczego do funkcji przekazujesz tablicę razem z rozmiarem?
4. Co robi v.push_back(5)?
5. W pętli for (int &e : v) e = 0; znak & sprawia, że:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dział 6: tablice i wektory (lekcje 31–37).

Ocena Uczeń
2 Deklaruje tablicę jednowymiarową i odwołuje się do elementu o podanym indeksie. Wypełnia tablicę z klawiatury lub według wzoru. Wie, że indeksy zaczynają się od 0.
3 Liczy sumę, średnią, minimum i maksimum. Wypisuje tablicę w pętli. Przekazuje tablicę do funkcji w prostym zadaniu. Według przykładu deklaruje vector i używa push_back.
4 Stosuje tablice 2D (wypełnianie, suma wiersza i kolumny, wypisanie). Wyszukuje liniowo, zlicza, odwraca. Używa vector i pętli zakresowej. Pilnuje rozmiaru i nie wychodzi poza zakres.
5 Dobiera tablicę 2D albo wektor 2D do zadania. Implementuje sortowanie bąbelkowe i omawia przebieg. Pisze funkcje tablicowe bez zbędnego we/wy. Opisuje różnice tablica / vector.
6 Projektuje dane do problemu (jakie tablice, jaki rozmiar, jakie algorytmy). Porównuje liczbę porównań na małych przykładach. Świadomie używa sort i umie napisać własny odpowiednik.

Lista „już umiem”