Klasa 2 · rozdział 7
Wskaźniki i pamięć dynamiczna
Każda zmienna mieszka pod jakimś adresem w pamięci. Wskaźnik to zmienna, która przechowuje taki adres — jak karteczka z numerem mieszkania. Dzięki wskaźnikom zrozumiesz, jak działają tablice, napisy w stylu C i pamięć przydzielana w trakcie działania programu. Visual Studio 2026.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- wyjaśnić, że wskaźnik przechowuje adres, i użyć operatorów
&oraz*; - zmienić wartość zmiennej przez wskaźnik, także w funkcji;
- opisać związek tablicy ze wskaźnikiem na jej pierwszy element;
- posługiwać się napisem w stylu C (
char[]) i porównać go zestring; - przydzielić i zwolnić pamięć przez
new/deleteoraznew[]/delete[]; - rozpoznać wyciek pamięci, wskaźnik wiszący i podwójne
delete.
1. Adres i wskaźnik
Zmienna int x = 7; to szufladka. Szufladka ma zawartość (7)
i adres — numer miejsca w pamięci. Operator & postawiony przed zmienną
daje jej adres.
int x = 7;
cout << x << endl; // 7 — zawartość
cout << &x << endl; // np. 000000A1B2CFF6E4 — adres (szesnastkowo)
Wskaźnik to zmienna, która przechowuje adres. Typ wskaźnika mówi, na co on wskazuje:
int* wskazuje na int, double* na double.
int x = 7;
int *p = &x; // p przechowuje adres x — "p wskazuje na x"
cout << p << endl; // adres x
cout << *p << endl; // 7 — wartość spod adresu (wyłuskanie)
*p = 20; // zmiana przez wskaźnik
cout << x << endl; // 20 — zmieniła się zmienna x!
&x — „podaj adres zmiennej x”.
*p — „idź pod adres zapisany w p i weź to, co tam leży”.
Gwiazdka w deklaracji (int *p) mówi tylko, że p jest wskaźnikiem.
Wskaźnik, który na nic jeszcze nie wskazuje, ustawiasz na nullptr (od C++11).
Wyłuskanie nullptr kończy program błędem, więc przed użyciem sprawdzaj:
int *q = nullptr;
if (q != nullptr) {
cout << *q;
}
int *p = &x; i uruchom F5. W oknie Zmienne lokalne
zobaczysz, że wartość p to adres, a po rozwinięciu — 7. Porównaj z &x.
2. Wskaźnik jako parametr funkcji
W rozdziale 5 funkcja zmieniała argument przez referencję. To samo można zrobić wskaźnikiem — tak robiło się w języku C i tak wciąż wygląda wiele bibliotek.
void zwiekszWsk(int *p) {
(*p)++; // nawias ważny: najpierw wyłuskaj, potem zwiększ
}
void zwiekszRef(int &r) {
r++;
}
int main() {
int a = 5;
zwiekszWsk(&a); // przekazujesz ADRES — widać to w wywołaniu
zwiekszRef(a); // referencja — wywołanie wygląda zwyczajnie
cout << a; // 7
}
Referencja int &r
Prostszy zapis, nie może być „pusta”, nie trzeba pisać *. W C++ wybierasz ją najczęściej.
Wskaźnik int *p
Może być nullptr („brak obiektu”), może zmienić miejsce, na które wskazuje. Potrzebny przy tablicach i pamięci dynamicznej.
3. Tablice i wskaźniki
Nazwa tablicy użyta w wyrażeniu zachowuje się jak adres jej pierwszego elementu. Dlatego tablica w funkcji nie była kopiowana (rozdział 6) — funkcja dostawała adres.
int t[4] = { 10, 20, 30, 40 };
int *p = t; // to samo co: int *p = &t[0];
cout << *p << endl; // 10
cout << *(p + 2) << endl; // 30 — dwa elementy dalej
cout << p[2] << endl; // 30 — ten sam zapis co *(p + 2)
p + 1 nie dodaje jednego bajta, tylko przesuwa wskaźnik o jeden element
(dla int zwykle o 4 bajty). To jest arytmetyka wskaźników.
Wolno ją stosować tylko w obrębie tablicy.
Dwa nagłówki funkcji poniżej znaczą dla kompilatora to samo:
int suma(const int t[], int n);
int suma(const int *t, int n);
sizeof(t) w main poda rozmiar całej tablicy (16 bajtów), ale w funkcji —
tylko rozmiar wskaźnika. Dlatego funkcja nie zna liczby elementów i trzeba ją przekazać.
Tablicy nie da się też „przestawić”: t = p; to błąd kompilacji.
4. Napisy w C i C++
Zanim w C++ pojawił się string, napis był tablicą znaków zakończoną znakiem
'\0' (zero, „koniec napisu”). Taki napis nazywamy C-stringiem.
Spotkasz go w starszym kodzie, w bibliotekach i w zadaniach egzaminacyjnych.
char imie[10] = "Ola"; // 'O' 'l' 'a' '\0' + 6 wolnych miejsc
const char *powitanie = "Dzien dobry"; // wskaźnik na stały napis
cout << imie << endl; // cout wypisuje znaki aż do '\0'
cout << imie[0] << endl; // O
Do operacji na C-stringach służą funkcje z <cstring>:
#include <cstring>
char a[20] = "kot";
char b[20];
cout << strlen(a); // 3 — długość bez '\0'
strcpy_s(b, 20, a); // kopiuj a do b (20 = rozmiar b)
if (strcmp(a, b) == 0) { // 0 oznacza: napisy równe
cout << "takie same";
}
strcpy
Klasyczne strcpy(b, a) nie sprawdza, czy napis zmieści się w b.
Visual Studio domyślnie zgłasza wtedy błąd C4996 i proponuje strcpy_s.
Uwaga: strcpy_s to funkcja Microsoftu — w innych kompilatorach (np. g++ w Code::Blocks)
może jej nie być. Jeśli zadanie wymaga strcpy, na samej górze pliku dopisz
#define _CRT_SECURE_NO_WARNINGS.
Porównanie a == b dla C-stringów porównuje adresy, nie treść — dlatego
używasz strcmp. Przy string operator == działa „normalnie”.
C-string char[]
Stały rozmiar tablicy, ręczne pilnowanie '\0', funkcje strlen, strcpy_s, strcmp. Łatwo o wyjście poza tablicę.
string
Rośnie sam, ma length(), +, ==. Bezpieczniejszy — wybieraj go, chyba że zadanie wymaga C-stringa.
Zamiana w obie strony:
char t[] = "Ala";
string s = t; // C-string → string
const char *c = s.c_str(); // string → C-string (tylko do odczytu)
5. Pamięć dynamiczna: new i delete
Zwykłe zmienne lokalne powstają same i same znikają po wyjściu z funkcji.
Czasem chcesz zdecydować o pamięci w trakcie działania programu —
np. utworzyć tablicę o rozmiarze podanym przez użytkownika. Wtedy prosisz system o pamięć
operatorem new, a gdy przestaje być potrzebna, oddajesz ją przez delete.
Pojedyncza zmienna
int *p = new int; // nowa szufladka bez nazwy, p zna jej adres
*p = 42;
cout << *p;
delete p; // oddaj pamięć
p = nullptr; // dobry nawyk: wskaźnik już na nic nie wskazuje
Tablica dynamiczna
int n;
cout << "Ile liczb? ";
cin >> n;
int *t = new int[n]; // rozmiar znany dopiero teraz
for (int i = 0; i < n; i++) {
cin >> t[i]; // używasz jak zwykłej tablicy
}
cout << suma(t, n); // funkcja z rozdziału 6 działa bez zmian
delete[] t; // tablicę zwalniasz z nawiasami []
t = nullptr;
new → delete, new[] → delete[].
Każde new musi mieć dokładnie jedno delete.
vector w środku robi właśnie new[] i delete[] za Ciebie.
W zwykłych zadaniach wybieraj vector i string. Ręczne new
poznajesz, żeby rozumieć, jak to działa, i bo przyda się w klasie 3 przy listach i obiektach.
6. Typowe błędy ze wskaźnikami
Te błędy kompilator zwykle przepuszcza. Program działa „prawie dobrze” — i właśnie dlatego są groźne.
Wyciek pamięci
int *t = new int[1000];
t = new int[1000]; // BŁĄD: zgubiony adres pierwszej tablicy — nie da się jej już zwolnić
Pamięć jest zajęta do końca programu. W pętli taki błąd potrafi zjeść całą pamięć komputera.
Wskaźnik wiszący
int *p = new int(5);
delete p;
cout << *p; // BŁĄD: pamięć już oddana, wynik przypadkowy
Podwójne delete
delete p;
delete p; // BŁĄD: program może się wysypać
// po p = nullptr; drugie delete nic nie robi — stąd ten nawyk
Wyjście poza tablicę
int *t = new int[5];
t[5] = 1; // BŁĄD: ostatni indeks to 4
delete, np.
unique_ptr (C++11) tworzony przez make_unique — ta funkcja jest dopiero od C++14.
Nie są wymagane w tym roku.
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-07.
Ćwiczenie 1. Adres i wartość łatwe
Zmienna double cena = 9.99 i wskaźnik na nią. Wypisz: wartość, adres, wartość przez wskaźnik. Zmień cenę przez wskaźnik na 12.50 i wypisz cena.
Ćwiczenie 2. Zamiana przez wskaźniki łatwe
Napisz void zamien(int *a, int *b). Wywołaj ją w main i pokaż, że wartości się zamieniły. Obok napisz wersję z referencjami.
Ćwiczenie 3. Chodzenie wskaźnikiem średnie
Tablica 5 liczb. Wypisz elementy, używając tylko wskaźnika i zapisu *(p + i). Potem drugi raz zapisem p[i].
Ćwiczenie 4. Własne strlen średnie
Napisz int dlugosc(const char *s), która liczy znaki aż do '\0'. Porównaj wynik ze strlen dla trzech napisów, w tym pustego.
while (s[i] != '\0') i++; — na końcu i jest długością.
Ćwiczenie 5. string kontra C-string średnie
Wczytaj imię do string i do char[30] (przez cin >>). Sprawdź równość obu napisów z napisem „Ola”: dla string przez ==, dla C-stringa przez strcmp. W komentarzu: co się stanie przy imieniu dłuższym niż 29 znaków?
Ćwiczenie 6. Tablica na żądanie średnie
Użytkownik podaje n. Utwórz new int[n], wczytaj liczby, policz średnią funkcją z rozdziału 6, zwolnij pamięć.
Ćwiczenie 7. Powiększanie tablicy trudne
Masz tablicę dynamiczną o rozmiarze 2. Gdy się zapełni, utwórz nową dwa razy większą, przepisz elementy, zwolnij starą i podmień wskaźnik. Wczytuj liczby aż do 0. Tak w środku działa vector.
Ćwiczenie 8. Znajdź błędy trudne
Napisz krótki program z trzema błędami: wyciek, wskaźnik wiszący, podwójne delete. Każdy opisz komentarzem i obok podaj poprawioną wersję.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dział 7: programowanie z użyciem wskaźników (lekcje 38–42).
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Wyjaśnia, że wskaźnik przechowuje adres. Według wzoru stosuje & i * na prostej zmiennej. Z pomocą odczytuje adres i wartość wskazywaną. |
| 3 | Deklaruje wskaźnik, wiąże go ze zmienną i zmienia wartość przez wskaźnik. Rozróżnia tablicę i wskaźnik na pierwszy element. Wypisuje C-string (char[], const char*). |
| 4 | Stosuje new/delete dla zmiennej i tablicy. Przekazuje dane do funkcji przez wskaźnik. Liczy długość i kopiuje C-string poznanymi funkcjami. Porównuje string z C-stringiem. |
| 5 | Alokuje i zwalnia tablicę dynamiczną, nie gubiąc wskaźnika. Wyjaśnia związek tablicy ze wskaźnikiem i granice arytmetyki wskaźników. Pokazuje na przykładzie wyciek i wskaźnik wiszący. Dobiera string albo C-string do zadania. |
| 6 | Analizuje błędy: wyciek, podwójne delete, wyjście poza tablicę. Uzasadnia, kiedy wystarcza vector/string, a kiedy pokazuje się new/delete. Opisuje ideę inteligentnych wskaźników. |