Klasa 4 · rozdział 9 · lekcje 52–56 · II okres

Wzorce projektowe

Wzorzec to sprawdzony układ klas, nie biblioteka do wklejenia. Z podstawy w tym roku: metoda szablonowa, fasada i kompozyt. NWD jako jedna funkcja wzorca nie potrzebuje.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • powiedzieć, że wzorzec nazywa układ obiektów, a nie składnię template;
  • zaimplementować Template Method: szkielet w bazie, krok w pochodnej;
  • schować stos i ONP za fasadą kalkulatora;
  • złożyć wyrażenie z liści i węzłów w kompozycie;
  • odmówić wzorca, gdy wystarczy jedna funkcja.

1. Czym jest wzorzec

Ten sam problem wraca: „kolejność kroków jest stała, a jeden krok się zmienia”, „klient nie ma znać pięciu klas w środku”, „część i całość liczy się tak samo”. Wzorzec projektowy jest nazwą takiego układu. Nie dodaje nowego słowa kluczowego do C++.

Nazwa Template Method nie oznacza szablonu template <typename T>. Po polsku: metoda szablonowa. Szkielet jest zwykłą metodą w klasie bazowej. Szablon C++ z rozdziału 1 generuje kod dla typu. Wzorzec układa dziedziczenie. Na odpowiedzi ustnej te dwa „szablony” rozdzielasz pierwszym zdaniem.

WzorzecJedno zdanieKiedy pasuje
Template Method Baza ustala kolejność, pochodna wypełnia krok Szyfr albo algorytm o wspólnym przebiegu i wymiennym środku
Fasada Jedna klasa zasłania kilka współpracujących Kalkulator: klient woła oblicz, nie stos i stację
Kompozyt Liść i grupa mają ten sam interfejs Wyrażenie z liczb i działań, drzewo części

2. Template Method

Metoda wykonaj w bazie jest publiczna i nie jest wirtualna w tym sensie, że pochodna jej nie podmienia. Woła kroki. Krok wymienny jest virtual albo czysto wirtualny. Pochodna dziedziczy szkielet i dopisuje tylko różnicę. To jest związek wzorca z dziedziczeniem: bez bazy nie ma wspólnej kolejności.

class AlgorytmTekstu {
public:
    string wykonaj(const string& wej) const {
        string gotowe = przygotuj(wej);
        return przeksztalc(gotowe);
    }
    virtual ~AlgorytmTekstu() {}
protected:
    virtual string przygotuj(const string& s) const { return s; }
    virtual string przeksztalc(const string& s) const = 0;
};

class TylkoLiteryCezar : public AlgorytmTekstu {
    int klucz;
protected:
    string przygotuj(const string& s) const override {
        string w;
        for (int i = 0; i < (int)s.size(); i++)
            if ((s[i] >= 'a' && s[i] <= 'z') ||
                (s[i] >= 'A' && s[i] <= 'Z'))
                w += s[i];
        return w;
    }
    string przeksztalc(const string& s) const override {
        return cezar(s, klucz);   // funkcja z rozdziału o szyfrach
    }
public:
    TylkoLiteryCezar(int k) : klucz(k) {}
};

wykonaj("A!b") najpierw zostawia Ab, potem przesuwa. Kolejności nie da się odwrócić w pochodnej, o ile pochodna nie podmienia wykonaj — a tego właśnie nie robisz. Zmieniasz krok. Ten sam szkielet przyjmie inne przeksztalc, na przykład pary, bez kopiowania pętli przygotowania.

3. Fasada

Kalkulator ONP składa się ze stosu, konwersji i ewaluacji. Klient — main albo formularz — chce podać napis i dostać liczbę albo komunikat. Fasada jest jedną klasą z jedną metodą publiczną. Stos zostaje prywatnym szczegółem albo zostaje wewnątrz funkcji, których fasada używa.

class Kalkulator {
public:
    // Nazwa: oblicz
    // Opis: infiks -> ONP -> wartość
    // Parametry: wyrazenie — liczby, + - * /, nawiasy
    // Zwraca: wartość całkowita
    // We/wy: brak; błąd idzie wyjątkiem
    int oblicz(const string& wyrazenie) const {
        return obliczOnp(naOnp(wyrazenie));
    }
};

Kalkulator k;
cout << k.oblicz("(2+3)*4");   // 20

main nie woła poloz ani priorytet. Gdy zmienisz stos z vectora na tablicę, klient fasady zostaje. Fasada nie dodaje matematyki — układa drzwi. Jeśli w programie i tak jest tylko main i jedna funkcja nwd, osobna klasa-fasada jest nadmiarem.

4. Kompozyt

Wyrażenie (2 + 3) · 4 da się narysować jako drzewo. Liść to liczba. Węzeł wewnętrzny to działanie i ma dzieci, które same są wyrażeniami. Wspólna metoda wartosc() działa i na liściu, i na sumie: suma pyta dzieci o wartość i dodaje. Klient nie sprawdza if (toLiczba) w pętli po drzewie.

class Wezel {
public:
    virtual int wartosc() const = 0;
    virtual ~Wezel() {}
};
class LiczbaWezel : public Wezel {
    int x;
public:
    LiczbaWezel(int v) : x(v) {}
    int wartosc() const override { return x; }
};
class Suma : public Wezel {
    Wezel* lewy;
    Wezel* prawy;
public:
    Suma(Wezel* l, Wezel* p) : lewy(l), prawy(p) {}
    ~Suma() { delete lewy; delete prawy; }
    int wartosc() const override {
        return lewy->wartosc() + prawy->wartosc();
    }
};
class Iloczyn : public Wezel {
    Wezel* lewy;
    Wezel* prawy;
public:
    Iloczyn(Wezel* l, Wezel* p) : lewy(l), prawy(p) {}
    ~Iloczyn() { delete lewy; delete prawy; }
    int wartosc() const override {
        return lewy->wartosc() * prawy->wartosc();
    }
};

Wezel* e = new Iloczyn(
    new Suma(new LiczbaWezel(2), new LiczbaWezel(3)),
    new LiczbaWezel(4));
cout << e->wartosc();    // 20
delete e;

Destruktor węzła działania kasuje dzieci. Kasujesz tylko korzeń. Nie trzymaj tego samego dziecka w dwóch rodzicach — drugie delete byłoby błędem. Kompozyt pasuje, gdy struktura jest zagnieżdżona i część oraz całość odpowiadają na to samo pytanie (wartosc, rozmiar, rysuj).

To nie jest lista z klasy 3 Lista jednokierunkowa ma jeden typ węzła i wskaźnik „następny”. Kompozyt ma liść bez dzieci i węzeł z dziećmi, a oba są Wezel*. Hierarchia jest tu treścią wzorca.

5. Kiedy wzorzec, a kiedy funkcja

  • Jedna funkcja nwd — bez fasady i bez metody szablonowej.
  • Dwa szyfry o tym samym przygotowaniu tekstu — Template Method.
  • main ma znać tylko „policz wyrażenie” — fasada.
  • Wyrażenie albo katalog z podkatalogami, jedna operacja na każdym poziomie — kompozyt.

Wzorzec, którego nie umiesz nazwać na swoim kodzie, jest przypadkowym dziedziczeniem. Na ocenę dopisujesz jedno zdanie: „to fasada, bo klient nie widzi stosu”. Grafy, BST i pełny katalog wzorców z książki „Gang of Four” są poza 60 godzinami. Wolno je dodać na celujący, jeśli uzasadnisz, po co, i nie zamiast trzech wzorców z planu.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-4\rozdzial-09.

Ćwiczenie 1. Nazwy łatwe

Przy trzech opisach (szkielet i krok, jedne drzwi do modułu, liść i grupa) dopisz nazwę wzorca. Osobno: czemu Template Method to nie template <typename T>.

Ćwiczenie 2. Metoda szablonowa średnie

AlgorytmTekstu i pochodna, która wycina znaki spoza liter, a potem przesuwa Cezarem. "A!b" kluczem 1 → Bc.

Ćwiczenie 3. Fasada średnie

Klasa Kalkulator z metodą oblicz. main nie includuje stosu po nazwach operacji. Test (2+3)*4 → 20 i nawias bez pary → komunikat.

Ćwiczenie 4. Kompozyt średnie

Drzewo (2+3)*4. wartosc() → 20. Skasuj tylko korzeń. W komentarzu: czemu liść i suma mają tę samą metodę.

Ćwiczenie 5. Dwa wzorce trudne

W jednym programie fasada kalkulatora i kompozyt tego samego wyrażenia. Oba dają 20. Napisz, który układ jest wygodniejszy do wczytywania napisu, a który do rysowania drzewa.

Ćwiczenie 6. Odmowa trudne

Masz samo nwd. Napisz, którego wzorca nie stosujesz i dlaczego byłby nadmiarowy. Zostaw funkcję bez klas-otoczek.

Sprawdź się

1. Template Method w tym rozdziale:
2. Fasada kalkulatora:
3. Kompozyt wyrażenia:
4. (2+3)*4 jako drzewo iloczynu sumy i czwórki:
5. Samo nwd:

Wymagania na ocenę

Dział 9 planu (lekcje 52–56), ocena roczna. Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe.

OcenaUczeń
2 Wyjaśnia, czym jest wzorzec, na poziomie idei. Rozpoznaje Template Method, fasadę albo kompozyt z opisu.
3 Opisuje jeden wzorzec z planu własnymi słowami. Wskazuje, do jakiego zadania pasuje fasada.
4 Stosuje jeden wzorzec w programie (metoda szablonowa przy szyfrze albo fasada nad ONP). Dobiera wzorzec do prostego zadania.
5 Implementuje dwa wzorce albo jeden w pełni w hierarchii. Wyjaśnia związek Template Method z dziedziczeniem. Uzasadnia, czemu kompozyt pasuje do struktury zagnieżdżonej.
6 Wplata wzorzec w mini-projekt (kalkulator, drzewo wyrażenia) i ocenia, kiedy wzorzec jest nadmiarowy.

Lista „już umiem”