Klasa 4 · rozdział 9 · lekcje 52–56 · II okres
Wzorce projektowe
Wzorzec to sprawdzony układ klas, nie biblioteka do wklejenia. Z podstawy w tym roku: metoda szablonowa, fasada i kompozyt. NWD jako jedna funkcja wzorca nie potrzebuje.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- powiedzieć, że wzorzec nazywa układ obiektów, a nie składnię
template; - zaimplementować Template Method: szkielet w bazie, krok w pochodnej;
- schować stos i ONP za fasadą kalkulatora;
- złożyć wyrażenie z liści i węzłów w kompozycie;
- odmówić wzorca, gdy wystarczy jedna funkcja.
1. Czym jest wzorzec
Ten sam problem wraca: „kolejność kroków jest stała, a jeden krok się zmienia”, „klient nie ma znać pięciu klas w środku”, „część i całość liczy się tak samo”. Wzorzec projektowy jest nazwą takiego układu. Nie dodaje nowego słowa kluczowego do C++.
Nazwa Template Method nie oznacza szablonu template <typename T>.
Po polsku: metoda szablonowa. Szkielet jest zwykłą metodą w klasie bazowej.
Szablon C++ z rozdziału 1 generuje kod dla typu. Wzorzec układa dziedziczenie.
Na odpowiedzi ustnej te dwa „szablony” rozdzielasz pierwszym zdaniem.
| Wzorzec | Jedno zdanie | Kiedy pasuje |
|---|---|---|
| Template Method | Baza ustala kolejność, pochodna wypełnia krok | Szyfr albo algorytm o wspólnym przebiegu i wymiennym środku |
| Fasada | Jedna klasa zasłania kilka współpracujących | Kalkulator: klient woła oblicz, nie stos i stację |
| Kompozyt | Liść i grupa mają ten sam interfejs | Wyrażenie z liczb i działań, drzewo części |
2. Template Method
Metoda wykonaj w bazie jest publiczna i nie jest wirtualna w tym sensie, że pochodna jej nie podmienia.
Woła kroki. Krok wymienny jest virtual albo czysto wirtualny. Pochodna dziedziczy szkielet
i dopisuje tylko różnicę. To jest związek wzorca z dziedziczeniem: bez bazy nie ma wspólnej kolejności.
class AlgorytmTekstu {
public:
string wykonaj(const string& wej) const {
string gotowe = przygotuj(wej);
return przeksztalc(gotowe);
}
virtual ~AlgorytmTekstu() {}
protected:
virtual string przygotuj(const string& s) const { return s; }
virtual string przeksztalc(const string& s) const = 0;
};
class TylkoLiteryCezar : public AlgorytmTekstu {
int klucz;
protected:
string przygotuj(const string& s) const override {
string w;
for (int i = 0; i < (int)s.size(); i++)
if ((s[i] >= 'a' && s[i] <= 'z') ||
(s[i] >= 'A' && s[i] <= 'Z'))
w += s[i];
return w;
}
string przeksztalc(const string& s) const override {
return cezar(s, klucz); // funkcja z rozdziału o szyfrach
}
public:
TylkoLiteryCezar(int k) : klucz(k) {}
};
wykonaj("A!b") najpierw zostawia Ab, potem przesuwa. Kolejności nie da się odwrócić w pochodnej,
o ile pochodna nie podmienia wykonaj — a tego właśnie nie robisz. Zmieniasz krok.
Ten sam szkielet przyjmie inne przeksztalc, na przykład pary, bez kopiowania pętli przygotowania.
3. Fasada
Kalkulator ONP składa się ze stosu, konwersji i ewaluacji. Klient — main albo formularz —
chce podać napis i dostać liczbę albo komunikat. Fasada jest jedną klasą z jedną metodą publiczną.
Stos zostaje prywatnym szczegółem albo zostaje wewnątrz funkcji, których fasada używa.
class Kalkulator {
public:
// Nazwa: oblicz
// Opis: infiks -> ONP -> wartość
// Parametry: wyrazenie — liczby, + - * /, nawiasy
// Zwraca: wartość całkowita
// We/wy: brak; błąd idzie wyjątkiem
int oblicz(const string& wyrazenie) const {
return obliczOnp(naOnp(wyrazenie));
}
};
Kalkulator k;
cout << k.oblicz("(2+3)*4"); // 20
main nie woła poloz ani priorytet. Gdy zmienisz stos z vectora na tablicę,
klient fasady zostaje. Fasada nie dodaje matematyki — układa drzwi. Jeśli w programie i tak jest tylko
main i jedna funkcja nwd, osobna klasa-fasada jest nadmiarem.
4. Kompozyt
Wyrażenie (2 + 3) · 4 da się narysować jako drzewo. Liść to liczba. Węzeł wewnętrzny to działanie
i ma dzieci, które same są wyrażeniami. Wspólna metoda wartosc() działa i na liściu, i na sumie:
suma pyta dzieci o wartość i dodaje. Klient nie sprawdza if (toLiczba) w pętli po drzewie.
class Wezel {
public:
virtual int wartosc() const = 0;
virtual ~Wezel() {}
};
class LiczbaWezel : public Wezel {
int x;
public:
LiczbaWezel(int v) : x(v) {}
int wartosc() const override { return x; }
};
class Suma : public Wezel {
Wezel* lewy;
Wezel* prawy;
public:
Suma(Wezel* l, Wezel* p) : lewy(l), prawy(p) {}
~Suma() { delete lewy; delete prawy; }
int wartosc() const override {
return lewy->wartosc() + prawy->wartosc();
}
};
class Iloczyn : public Wezel {
Wezel* lewy;
Wezel* prawy;
public:
Iloczyn(Wezel* l, Wezel* p) : lewy(l), prawy(p) {}
~Iloczyn() { delete lewy; delete prawy; }
int wartosc() const override {
return lewy->wartosc() * prawy->wartosc();
}
};
Wezel* e = new Iloczyn(
new Suma(new LiczbaWezel(2), new LiczbaWezel(3)),
new LiczbaWezel(4));
cout << e->wartosc(); // 20
delete e;
Destruktor węzła działania kasuje dzieci. Kasujesz tylko korzeń. Nie trzymaj tego samego dziecka
w dwóch rodzicach — drugie delete byłoby błędem. Kompozyt pasuje, gdy struktura jest zagnieżdżona
i część oraz całość odpowiadają na to samo pytanie (wartosc, rozmiar, rysuj).
Wezel*. Hierarchia jest tu treścią wzorca.
5. Kiedy wzorzec, a kiedy funkcja
- Jedna funkcja
nwd— bez fasady i bez metody szablonowej. - Dwa szyfry o tym samym przygotowaniu tekstu — Template Method.
mainma znać tylko „policz wyrażenie” — fasada.- Wyrażenie albo katalog z podkatalogami, jedna operacja na każdym poziomie — kompozyt.
Wzorzec, którego nie umiesz nazwać na swoim kodzie, jest przypadkowym dziedziczeniem. Na ocenę dopisujesz jedno zdanie: „to fasada, bo klient nie widzi stosu”. Grafy, BST i pełny katalog wzorców z książki „Gang of Four” są poza 60 godzinami. Wolno je dodać na celujący, jeśli uzasadnisz, po co, i nie zamiast trzech wzorców z planu.
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-4\rozdzial-09.
Ćwiczenie 1. Nazwy łatwe
Przy trzech opisach (szkielet i krok, jedne drzwi do modułu, liść i grupa) dopisz nazwę wzorca. Osobno: czemu Template Method to nie template <typename T>.
Ćwiczenie 2. Metoda szablonowa średnie
AlgorytmTekstu i pochodna, która wycina znaki spoza liter, a potem przesuwa Cezarem. "A!b" kluczem 1 → Bc.
Ćwiczenie 3. Fasada średnie
Klasa Kalkulator z metodą oblicz. main nie includuje stosu po nazwach operacji. Test (2+3)*4 → 20 i nawias bez pary → komunikat.
Ćwiczenie 4. Kompozyt średnie
Drzewo (2+3)*4. wartosc() → 20. Skasuj tylko korzeń. W komentarzu: czemu liść i suma mają tę samą metodę.
Ćwiczenie 5. Dwa wzorce trudne
W jednym programie fasada kalkulatora i kompozyt tego samego wyrażenia. Oba dają 20. Napisz, który układ jest wygodniejszy do wczytywania napisu, a który do rysowania drzewa.
Ćwiczenie 6. Odmowa trudne
Masz samo nwd. Napisz, którego wzorca nie stosujesz i dlaczego byłby nadmiarowy. Zostaw funkcję bez klas-otoczek.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Dział 9 planu (lekcje 52–56), ocena roczna. Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe.
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Wyjaśnia, czym jest wzorzec, na poziomie idei. Rozpoznaje Template Method, fasadę albo kompozyt z opisu. |
| 3 | Opisuje jeden wzorzec z planu własnymi słowami. Wskazuje, do jakiego zadania pasuje fasada. |
| 4 | Stosuje jeden wzorzec w programie (metoda szablonowa przy szyfrze albo fasada nad ONP). Dobiera wzorzec do prostego zadania. |
| 5 | Implementuje dwa wzorce albo jeden w pełni w hierarchii. Wyjaśnia związek Template Method z dziedziczeniem. Uzasadnia, czemu kompozyt pasuje do struktury zagnieżdżonej. |
| 6 | Wplata wzorzec w mini-projekt (kalkulator, drzewo wyrażenia) i ocenia, kiedy wzorzec jest nadmiarowy. |